Margar frásagnir hafa menn saman sett til skemmtanar mönnum, sumar eptir fornskræðum eða fróðum mönnum ok stundum eptir fornum bókum, er í fyrstu hafa settar verit með stuttu máli, en síðan orðum fylldar, því at flest hefir seinna verit en sagt er. Verða menn jafnan misfróðir, því at þat er optliga annars sýn ok heyrð, er annars er eigi, þó at þeir sé við atburð staddir. Er þat ok margra heimskra manna náttúra, at þeir trúa því einu, er þeir sjá sínum augum eða heyra sínum eyrum, er þeim þykkir fjarlægt sinni náttúru, svá sem orðit hefir um vitra manna ráðagerðir eða mikit afl eða frábæran léttleika fyrirmanna, svá ok eigi síðr um konstir eða huklaraskap ok mikla fjölkynngi, þá þeir seiddu at sumum mönnum ævinliga ógæfu eða aldrtila, en sumum veraldar virðing, fjár ok metnaðar. Þeir æstu stundum höfuðskepnur, en stundum kyrrðu, svá sem var Óðinn eða aðrir þeir, er af honum námu galdrlistir eða lækningar. Finnst þar ok dæmi til, at sumir líkamir hafa hræring haft af óhreins anda íblæstri, svá sem var Eyvindr kinnrifa í Óláfs sögu Tryggvasonar eða Einarr skarfr eða Freyr, er Gunnarr helmingr drap í Svíaríki. Nú verðr hvárki þetta né annat gert eptir allra hugþokka, því at engi þarf trúnað á slíkt at leggja meir en fallit þykkir. Er þat ok bezt ok fróðligast at hlýða, meðan frá er sagt, ok gera sér heldr gleði at en angr, því at jafnan er þat, at menn hugsa eigi aðra syndsamliga hluti, á meðan hann gleðist af skemmtaninni. Stendr þat ok eigi vel þeim, er hjá eru, at lasta, þó at ófróðliga eða ómjúkliga sé orðum um farit, því at fátt verðr fullvandliga gert, þat er eigi liggr meira við en um slíka hluti.
Svá byrjar þessa frásögu, at Hreggviðr er konungr nefndr. Hann átti at ráða fyrir Hólmgarðaríki, er sumir menn kalla Garðaríki. Hann var mikill at vexti, sterkr at afli, manna vænstr ok vápndjarfastr, hugarfullr ok bardagamaðr mikill, vitr ok ráðugr, stórgjöfull við vini sína, stríðr ok refsingasamr við óvini sína. Váru honum flestir hlutir vel gefnir. Mikillar ættar drottningu hafði hann átta, ok er hún eigi nefnd, ok því kemr hún ekki við þessa sögu. Dóttur eina barna átti hann við drottningu sinni, er Ingigerðr hét. Allra kvenna var hún fríðust ok kurteisust, er í váru öllu Garðaríki ok þótt víðara væri leitat. Vizku ok málsnilld bar hún yfir hvern mann. Allar þær listir kunni hún, er kvenmanni sómdi ok þá plöguðu dýrar konur nær ok fjarri. Hún hafði hár svá mikit, at vel mátti hylja allan hennar líkama, ok svá fagrt sem gull eða hálmr. Mikit unni konungr dóttur sinni. Hafði hún sérliga herbergi innan borgar. Var þat ágætt herbergi at stöð ok sterkleika ok forkunnliga gert með gull ok gimsteina. Sat hún dagliga í þessu herbergi með þeim öðrum, er henni þjónuðu. Hreggviðr konungr var mjök við aldr í þann tíma.
Svá er sagt, þá er konungr var á ungum aldri, lá hann mjök í hernaði, ok hann hafði undir sik lagt um ána Dýnu, er fellr um Garðaríki, ok herjaði þaðan í Austrríki á ýmisligar þjóðir. Þar með fekk hann fáséna dýrgripi. Þessi á er in þriðja eða fjórða mest í heiminum. At uppsprettu ár þessarar leitaði Ingvarr inn víðförli, sem segir í sögu hans.
Í þessari ferð var Hreggviðr konungr sjau vetr samfleytt. Hugðu menn hann þá dauðan. Eptir þat kom hann í Garðaríki ok settist um kyrrt. Hann hafði fengit hest þann, er kunni manns máli. Hann hét Dúlcifal. Skjótr var hann sem fugl, fimr sem leó, mikill sem úlfr. Engi var honum líkr at mikilleika ok afli. Hann lét eigi takast, ef sá fekk ósigr, er honum reið, en ef honum varð sigrs auðit, þá fór hann at sínum meistara. Hann átti herklæði þau, er engi váru þvílík: Hjálmr allr gimsteinum settr ok óvinnanligr fyrir harðleika sakir. Brynja hans var öll þréföld af harðasta stáli ok björt sem silfr. Skjöldrinn var bæði breiðr ok þykkr, svá at eigi bitu járn á. Burtstöng sú, er þar fylgdi, var stinn ok seig ok gaf hljóð af sér sem klukka, ef henni var drepit á skjöldinn, en er ósigr var víss, gaf hún ekki hljóð af sér. Sverðit nam hvergi í höggi stað ok beit með atkvæðum stál ok steina svá sem blauta mannsbúka. Þat var gert af gerjárni. Þat fellr í firði þeim, er Ger heitir. Þat kann eigi ryðga né stökkva. Hestrinn Dúlcifal var af kyni drómedaríórum, svá vorðnu hestakyni. Aldri hafði Hreggviðr konungr ósigr farit, síðan hann fekk hestinn ok þessi herklæðin. Ríki hans var mjök herskátt, ok átti hann jafnan orrostur stórar ok hans menn.
Konungr hafði með sér marga ráðgjafa ok vildarmenn. Einn af þeim hét Sigurðr ok var kallaðr ullband. Hann var sonarsonr Hálfdanar rauðfelds, sonar Brennu-Kára. Hann var ofrhugi mikill, vinsæll við alþýðu ok gamall at aldri. Hann hafði lengi verit með konungi ok fylgt honum vel í mörgum mannraunum.
Eirekr er konungr nefndr. Hann var sjákonungr ok ættaðr af Gestrekalandi. Þat liggr undir Svíakonung. Þar eru menn sterkir ok þursligir, harðir ok illir viðreignar ok fjölkunnigir. Eirekr konungr var stórr maðr ok rammr at afli, svartr ok stórskorinn mjök. Hann lá úti vetr ok sumar með fjölda skipa ok herjaði á ýmis lönd. Var hann inn mesti hermaðr ok mjök óeirinn. Systur átti hann fríða, er Gyða hét, ok var hún jafnan með konungi.
Eirekr hafði marga berserki ok kappa í liði sínu, ok eru fjórir nefndir af þeim. Þat váru bræðr tveir. Hét annarr Sörkvir, en annarr Brynjólfr. Miklir ok sterkir váru þeir ok illir viðreignar, fjölkunnigir ok svá galdrafullir, at þeir deyfðu eggjar í orrostum. Sörkvir var þeira sterkari ok burtreiðarmaðr mikill.
Þriði maðr var frændi konungs, er Þórðr hét, ok var kallaðr Hléseyjarskalli, mikill ok sterkr. Hann var ættaðr ór Hléseyju í Danmörku. Þar hafði hann upp vaxit.
Grímr hét fóstbróðir hans ok kallaðr ægir. Maðrinn var sterkr ok at öllu illr. Ekki vissu menn kynferði hans eða ætt, því at Gróa völva hafði fundit hann í flæðarmáli í Hlésey, en hún var móðir Þórðar ok hafði Grím fóstrat ok upp fæddan ok kenndi honum svá alla fjölkynngi, at engi á Norðrlöndum var hans líki, því at hans eðli var ólíkt allra annarra manna náttúru. Þat er sumra manna ætlun, at móðir Gríms muni sjógýgr nokkur verit hafa, því at hann mátti bæði fara í sjó ok vatni, ef hann vildi. Var hann því ægir kallaðr. Hann át hrátt ok drakk blóð bæði ór mönnum ok fénaði. Hann brást ok opt í ýmissa kvikenda líki ok skipti hömum svá skjótt, at varla festi auga á. Hans andi var svá heitr, at menn þóttust brenna, þó at herklæddir væri. Hann spjó ok ýmist eitri eða eldi á menn ok deyddi með því bæði menn ok hesta, ok því stóðu honum engir. Eirekr konungr hafði mikit traust á honum ok öllum þeim. Spörðu þeir ok ekki illt at vinna.
Í þann tíma kom Eirekr konungr með her sinn í ríki Hreggviðar konungs. Þeir drepa menn, brenna byggðir, en ræna fé. Ok er landsmenn verða varir við ófrið þenna, fara þeir á fund Hreggviðar konungs ok segja honum sem orðit var. En er hann frétti þessi tíðendi, lætr hann herör upp skera ok býðr öllum vígum mönnum á sinn fund. Fekk hann þó lítit lið, því at herinn bar snart at, en flestum segir þungr hugr, hversu ganga mundi.
Þenna sama morgin, áðr bardaginn skyldi vera, herklæddist Hreggviðr konungr öllum sínum herklæðum. Hann spennti gullmen at hálsi sér. Þat var allgóðr gripr. Eptir þat gyrði hann sik sverðinu góða. Hann tók burtstöngina ok drap á skjöldinn, ok gaf hún ekki hljóð af sér. Hestrinn Dúlcifal vildi ok eigi láta takast. Var hann eltr af mörgum mönnum. Varð honum um síðir komit inn í djúpar traðir. Gekk þá konungr til ok vildi taka hann. En þegar hestrinn sér konung, stökk hann út yfir grindrnar ok burt á skóg. Þótti þetta öllum in mestu undr ok hugðu vísan ósigr ok gerðu eigi eptir honum at leita. Hreggviðr konungr lét taka sér hest annan, skjöld ok burtstöng, en fekk dóttur sinni skjöldinn ok burtstöngina til varðveizlu. Bjóst hann síðan til bardaga ok allr herrinn.
Eirekr konungr heimti saman allan sinn her ok bað hvern duga, sem drengr væri til, ok spara nú ekki alls kyns mátt, er hverr má frammi hafa.
Grímr ægir segir: «Þat er skylt, herra, at hverr dugi sem getr, en ef vér sigrum Hreggvið konung, þá viljum vér hér staðfestast, ok vil ek þiggja einn land til yfirsóknar ok jarlsnafn. Þórðr, frændi þinn, skal með mér fara, ok skal eitt yfir okkr ganga, en Sörkvir ok Brynjólfr skulu með yðr fara ok verja land fyrir yðr.»
Konungr játar þessu, er Grímr mælti, ok sagði svá vera skyldu.
Fylkja nú hvárirtveggju, ok síga saman fylkingar. Eirekr konungr var í öðrum fylkingararmi sínum, en Grímr í öðrum. Liðsmunr var mikill, svá at fjórir váru um einn landsmanna. Hreggviðr konungr fylkti móti Eireki konungi, en Sigurðr ullband móti Grími ægi. Varð þar in snarpasta orrosta með höggum ok slögum, skotum ok grjótkasti. Gengu hvárir í lið annars með ópi ok eggjan. Berserkir Eireks konungs gengu fyrir fylkingar fram ok hjuggu niðr lið Hreggviðar konungs sem hráviði, ok fellr hverr um þveran annan. Þetta sér Sigurðr ullband ok höggr til beggja handa, þar til er hann mætir Þórði Hléseyjarskalla, ok höggr til hans, en hann atti í mót skallanum, ok beit ekki á. Eptir þat hjó Þórðr Sigurð banahögg. Fell hann með góðum orðstír.
Þetta sér Hreggviðr konungr ok eirir illa falli Sigurðar ok keyrir hestinn sporum ok ríðr hart fram ok höggr ok leggr til beggja handa bæði menn ok hesta, svá at allt hrökkr undan. Beit sverðit sem í vátn brygði. Umgerðin var öll gulli búin, þar er bæta þótti, ok í aptra hjalti sverðsins váru leystir lífsteinar þeir, er eitr ok sviða drógu ór sárum,ef í váru skafnir. Ríðr hann svá styggr fram at merki Eireks konungs, at hann hefir báðar hendr blóðgar til axla. Stundum drap hann tvá eða þrjá í einu höggi, þar til er þeir kómu í móti honum Grímr ægir ok Þórðr, ok hjuggu báðir senn til hans, en konungr varðist svá vel, at hann var ekki sárr. Í því blés Grímr með svá miklum galdri, at hestrinn viknaði, svá at hann reiddi til falls. Konungr hljóp þá af baki ok hjó þá enn til beggja handa. Hlóð hann svá hávan valinn í kringum sik, at honum tók í belti. Hann hjó þá tveim höndum til Gríms ægis, en hann blés í mót, svá at sverðit hraut ór hendi honum. Þá tók hann öxi eina ok laust með hamrinum í skallann á Þórði, svá at hann lá lengi í óviti. Síðan hóf hann sik í lopt upp ok hljóp út yfir valköstinn. Komþá móti honum Eirekr konungr ok hjó með sverði til Hreggviðar, svá at þat gekk í sundr undir hjöltunum, en ekki beit á herklæðin. Í því lagði Grímr ægir neðan undir brynjuna, svá at í gegnum stóð, með mæki. Konungrinn fell þar með mikilli hreysti ok góðum orðstír, ok þykkir varla verit hafa frægri maðr í Garðaríki en Hreggviðr konungr.
Flýði þat lið allt, er eptir var, en þó var meiri hlutr fallinn. Margt hafði ok fallit af liði Eireks konungs. Var þá haldit upp friðskildi ok gengu þeir til griða, er líf var gefit ok þat vildu þiggja, en hinir drepnir, er eigi vildu þjóna Eireki konungi, ok lýkr nú bardaganum.
Eptir þat váru flettir dauðir menn, en konungr gekk í borgina með sínu föruneyti, ok höfðu alls kyns gleði með drykk ok hljóðfærum. Líðr svá af nóttin, en um morguninn kallar konungr á Grím ægi ok þá félaga, at þeir skyldu hitta konungsdóttur, ok svá gerðu þeir. En er þeir kómu í herbergi hennar, þá heilsaði hún Eireki konungi ok var þó mjök grátin ok harmsfull.
Eirekr konungr gladdi hana ok sagðist skyldu bæta henni mannamissi ok skaða þann, er hún hafði fengit, — «ok skaltu þiggja af mér hverja bæn, er þú vilt beðit hafa, en oss samir at veita, ef þú vilt síðan oss samþykkja ok várn vilja gera.»
Þá segir Ingigerðr konungsdóttir: «Eigi má sá með réttu konungsnafn bera, er eigi heldr þat, er hann lofar einni jungfrú. Mun ek þá yðr samþykkjast ok gera yðvarn vilja, ef þér haldið yður orð ok veitit mér bæn þá, er ek bið yðr, en fyrr en ek gangi nauðig með nokkurum manni, þá skal ek fyrr heldr veita mér bráðan bana, ok nýtr mín þá engi.»
Konunginum rann mikill ástarhugr til hennar ok mælti: «Verði sá níðingr, er eigi heldr orð sin við yðr, ok kjós á sömu stundu, en ek skal veita.»
«Þat er fyrst bæn mín,» segir konungsdóttir, «at haugr sé orpinn eptir föður minn, mikill ok vel innan gerr, ok hár skíðgarðr umhverfis hauginn. Haugrinn skal standa langt burt í eyðimörk. Bera skal gull ok góða gripi í hauginn hjá honum. Hann skal vera í öllum sínum herklæðum ok gyrðr sverði sínu. Hann skal sitja á stóli, ok skipa köppum hans til beggja handa honum, þeim er fallit hafa. Á hestinum Dúlcifal skal engi taka af yðrum mönnum, ok hann skal sjálfráðr fara. Ek vil ráða fyrir fjórðungi ríkisins um þrjá vetr ok þeir, sem ek skipa til með mér, ok skulu þeir allir í friði ok náðum, sem mér til heyra. Ek skal á hverju ári fá mann til burtreiðar við yðr eða Sörkvi, kappa yðvarn, en ef ek fæ engan svá frægan af mínum mönnum, at Sörkvi ríði af baki á þessum tíma, þá skuluð þér ráða mínum kosti ok öllu ríkinu. En ef Sörkvir verðr unninn, þá skuluð þit burtu verða með öllu yðru föruneyti ok koma aldri í Garðaríki síðan, en ek taki þá lönd ok ríki eptir föður minn, sem réttr stendr til.»
Grímr ægir mælti: «Varla er þessi bæn veitandi, því at hún stendr með djúpri grundan ok langri forhugsan. Þykki mér yðr eigi standa, herra, at vera svá lengi vánbiðill eptir nokkurri kvinnu, en vel megið þér treysta Sörkvi, svá ok ráðum mínum ok vitsmunum, at ekki mun til saka.»
Konungr svarar: «Eigi hugða ek þat, konungsdóttir, at þér munduð þessa beiðast, en þó mun ek efna orð mín við yðr, því at ek treysti vel Sörkvi, at eigi fáið þér honum frægra mann.»
Bundu þau þetta fastmælum ok skildu nú talit. Grímr ægir mælti: «Ráð kom mér í hug, þat oss mun duga. Vér skulum seið efla láta ok seiða til þess, at Sörkvi skal engi vinna mega, hvárki í burtreið né einvígi, nema sá, er hefir öll herklæði Hreggviðar konungs, en haugrinn skal vera svá sterkr gerr með múr ok tígl, at hann skal engi mennskr maðr opna mega. Munuð þér vilja halda öll yður orð við konungsdóttur. Þér skuluð jafnan senda menn eptir herklæðunum ok heita Gyðu, systur yðvarri, þeim, er náð getr, ok eru þau þá í yðru valdi, ella munu þeir eigi lífs aptr koma.»
Þótti konungi þetta vel ráðit ok öllum þeim. Var nú haugr gerr ok Hreggviðr konungr í settr. Ingigerðr gekk síðast ór hauginum. Hún lét þangat færa með leynd tvenn herklæði ok lagði í kné föður sínum. Var haugrinn síðan aptr byrgðr ok um búit eptir forsögn Gríms ægis. Síðan var ríkin skipt eptir skildögum ok allt fullgert, þat er fyrr var sagt. Fekk konungsdóttir engan þann, er við Sörkvi þyrði at reyna. Konungr sendi marga menn til haugsins, ok kom engi aptr.
Grímr ægir stýrði Ermlandi. Þat er eitt konungssetr í Garðaríki, ok undu þeir allir illa sínum hlut, er undir hann þjónuðu. Þeir Þórðr Hléseyjarskalli áttu jafnan mikit stríð við þá ofan ór Jötunheimabyggðinni frá Áluborg, ok er þat margra frásagna vert, er þeir áttust við í göldrum ok fölkynngi ok stórum orrostum, ok veitti ýmsum verr, en hvárigum betr. Þeir Sörkvir ok Brynjólfr váru í hernaði á sumrum ok höfðu landvörn fyrir Eirek konung. Ingigerðr konungsdóttir sat í einum friðkastala í ríki sínu ok hennar vildismenn ok var mjök hugsjúk um sinn hag.
Í þenna tíma er þetta var tíðenda, er nú er frá sagt, réð Sturlaugr inn starfsami fyrir Hringaríki í Noregi. Hann átti Ásu ina vænu, dóttur Eireks jarls. Þau áttu marga sonu ok vel mannaða. Einn hét Rögnvaldr, annarr Fraðmarr, þriði Eirekr, fjórði hét Hrólfr. Hann var kallaðr eptir Hrólfi nefju, fóstbróður Sturlaugs. Hann dó í hofinu á Írlandi, þá Sturlaugr sótti þangat úrarhornit.
Hrólfr Sturlaugsson var manna mestr, bæði at digrð ok hæð, ok svá þungr, at engi hestr fekk borit hann allan dag, ok var hann því jafnan á göngu. Manna var hann vænstr at yfirlit. Ekki var hann siðblendinn við alþýðu, fór lítt með gleði ok skemmtan, utan helzt þótti honum gaman at fara í skotbakka ok vera at burtreiðum. Var hann svá þungr ok sterkr, at engi kom honum ór söðli, en ófimliga bar hann vápn fyrir sik, ok aldri bar hann vápn. Bæði var hann meinlauss ok gagnlauss flestum mönnum. Ekki var Hrólfr líkr bræðrum sínum. Var ok jafnan fátt með þeim.
Einn dag var þat sem optar, at þeir Sturlaugr ok Hrólfr töluðust við. Sturlaugr mælti: «Svá lízt mér á þik sem lítil muni þín afdrif verða. Heyrir meir konu en karlmanni at hafa þvílíkt framferði sem þú hefir. Því þykki mér ráðligt, at þú kvænist ok setist í bú ok gerir þik at kotkarli í afdal nokkurum, þar engi maðr finnr þik, ok al þar þinn aldr svá lengi sem auðit verðr.»
Hrólfr segir: «Eigi mun ek búa ok eigi kvænást, því at konur skulu mér ekki. Sé ek þat ok gerla, at þér gengr þat til ámælis þíns, at þú sparir mat við mik. Skal ek því burt verða ok eigi aptr koma, fyrr en ek hefi fengit jafnmikit ríki ok þú átt nú, eða liggja dauðr ella. Þykki mér þetta kotungs eign, er þú hefir meðferðar, ok lítil til skiptis með oss bræðrum. Skal ok hvárki yðr né þeim verða gagn at mér heðan í frá.»
Sturlaugr mælti: «Bæði má ek fá þér skip ok góða fardrengi, ef þú vilt nokkut þat fyrir þik leggja, er þér megi til frægðar verða eða metnaðar.»
Hrólfr segir: «Eigi hirði ek at draga menn eptir mér, til þess at þeir sjái af sonum yðrum. Mér mun ok ekki orrosta heyra, því at ek þori eigi mannsblóð at sjá. Vil ek ok eigi þyrpast út á smábáta með margt fólk, svá at þá sökkvi þeir niðr ok drukknu vér allir.»
Sturlaugr mælti: «Ekki mun ek til leggja með þér, því at ek sé, at þú ert bæði heimskr ok einráðr.»
Skildu þeir at svá mæltu. Þótti sinn veg hvárum.
Hrólfr gekk þá til Ásu, móður sinnar, ok mælti: «Þat vilda ek, móðir, at þú sýndir mér kápurnar, þær er Véfreyja, fóstra þín, gerði föður mínum endr fyrir löngu.»
Hún gerði svá, lauk upp kistu einni stórri ok mælti: «Hér máttu nú sjá kápurnar, ok fyrnast þær enn lítit.»
Hrólfr tók upp kápurnar allar. Þær váru svá gerðar: Ermar váru á ok höttr upp af ok grímur fyrir andliti. Bæði váru þær víðar ok síðar. Engi járn bitu þær, ok eigi mátti þeim eitr granda.
Hrólfr tók þær tvennar, er stærstar váru, ok mælti: «Eigi hefi ek of mikit ór föðurgarði, þótt ek hafi kápurnar.»
Ása mælti: «Ekki muntu svá skjótt fara, frændi, at þú hafir ekki vápn ok föruneyti.»
Hrólfr gekk í burt þegjandi, en fám dögum síðar hvarf hann í brutt, svá at engi maðr vissi, hvat af honum varð. Hvárki bað hann vel lifa föður sinn né móður ok enga sína frændr. Vissu menn ok eigi, hvat um hann leið. Ekki er þess getit, at Sturlaugr gæfi sér um burtferð Hrólfs. Leið nú svá um tíma, at Sturlaugr sat um kyrrt í ríki sínu.
Þorgnýr er greindr til sögunnar. Hann átti at ráða fyrir Jótlandi í Danmörk, ok þar hafði hann atsetu, en tók hann skatta af fleirum ríkjum. Hann var höfðingi mikill ok hafði gott mannval með sér. Gamall var hann mjök, er þessi frásögn gerðist. Drottning hans var önduð, en eptir lifðu tvau börn, er þau áttu. Stefnir hét sonr hans, en Þóra dóttir. Þau váru bæði fríð ok vel mönnuð. Stefnir jarlsson var sterkr at afli ok inn mesti íþróttamaðr ok var dagliga hógværr ok vel skapi farinn. Þóra var kvenna högust, ok var henni skemma reist, ok þar sat hún með sínum þjónustukonum.
Björn hét maðr. Hann var ráðgjafi jarls ok honum inn kærasti, vitr ok góðgjarn ok kunni vel til herskapar. Ingibjörg hét kona hans. Hún var kurteis ok vel mennt, ok unni Björn henni mikit. Hann átti búgarð skammt frá borginni, en þó sat hann optast með jarlinum.
Þorgnýr jarl hafði mikit unnt drottningu sinni, ok var haugr hennar nær borginni. Sat jarl þar optliga í góðum veðrum eða þá hann hafði málstefnur eða lét leika fyrir sér. Jarlinn sat optast í kyrrsæti ok hafði friðsamt ríki optast.
Nú er þar til at taka, er Hrólfr fór ór Hringaríki, sem fyrr var sagt. Ekki hafði hann vápna nema eikikylfu. Hann var í kápunni Véfreyjunaut, en bar aðra. Honum váru vegir ókunnigir. Fór hann optar um fjöll ok skóga en byggð. Stefnir hann svá austr á Eiðaskóg ok ætlaði upp í Svíaríki. Enga hefir hann vegu um skóginn. Fór hann villr mjök ok var lengi úti.
Eitt kveld seint hitti hann skála einn sterkan í skóginum. Þetta var um vártíma. Hurð var hnigin aptr. Hann setr klumbu sína við vegginn, en gengr inn í skálann. Þar var eins manns sæng ok sæti utar frá. Skinnavara var þar nokkur, en lítit fé annat. Hrólfr kveykti eld upp.
En er at sólarfalli kom, gekk maðr inn í skálann, mikill vexti. Hann var í svörtum kufli ok hetta mórauð upp af. Svartr var hann yfirlits, skolbrúnn ok skeggjaðr mjök. Hann var gyrðr sverði, en gekk við spjót.
Hann mælti: «Hverr er þessi þjófrinn, eða hvaðan komtu at?»
Hrólfr segir: «Eigi þarftu at vera svá harðorðr fyrir enga sök, en eigi hirði ek at leyna nafni mínu. Ek heiti Hrólfr. Er ek kominn ór Hringaríki.»
Skálabúi segir: «Engi skyldi sá heill, er þaðan kæmi, en far þú burt frá eldinum ok sit upp í sætit ok hvíl þik.»
Hrólfr gerði svá. En er hann var niðr settr, mælti skálabúi: «Nú skal eigi leyna þik mínu nafni. Ek heiti Atli Ótryggsson, ættaðr ór Hringaríki. Kenni ek þik nú gerla. Þú ert sonr Sturlaugs ins starfsama. Skaltu þess nú gjalda, er faðir þinn gerði mik útlægan, þá er ek hafða drepit hirðmann hans.»
Síðan greip hann spjótit tveim höndum ok lagði fyrir brjóst Hrólfi svá hart, at hann öngvaði saman, en ekki beit á kápuna. Hrólfr vildi þá upp standa, en þess var engi kostr, því at hann var fastr við sætit.
Þá mælti Atli: «Eigi skal þér nú fjölkynngi tjá, ok skal taka klumbu þína ok lemja þik í hel með henni.»
Hljóp hann þá út ór skálanum. Hrólfr þóttist nú illa kominn ok brauzt um fast, þar til er losnaði fjölin, sú er hann sat á. Var þat jafnsnemma, at Atli kom með klumbuna. Hrólfr hljóp undir Atla. Hann kastar klumbunni, ok tókust þeir fangbrögðum ok glímdu sterkliga. Hrólfr gekk at rammliga, ok barst Atli fyrir orku sakir, þar til er hann fell á bak aptr. Lét Hrólfr þá fylgja kné kviði ok greip báðum höndum um háls honum ok barka, svá at hann kom engu orði upp. Atli brauzt um sterkliga, en Hrólfr helt sama taki, þar til at hann var dauðr.
Í skálanum fann Hrólfr fésjóð mikinn ok hafði hann með sér. Hann tók sverðit ok spjótit, en lét eptir klumbuna. Hrólfr færði Atla ór kuflinum, því at honum þótti hann léttari at ganga í en kápurnar, ok bar hann þær. Hann brenndi Atla ok lá þar um nóttina, þat er eptir var, en um morgininn fór hann veg sinn ok gekk þá enn marga daga um skóginn.
Einn dag kom hann fram í eitt rjóðr ok sá þar ellefu menn alvápnaða. Einn þeira var bezt búinn, ok sá þótti honum sem vera mundi formaðr þeira.
En er þeir sjá Hrólf, þá mælti þessi maðr: «Hér er kominn Atli inn illi, standið nú upp allir ok drepið hann sem skjótast, ok launum honum rán ok manndráp.»
Kom Hrólfr nú engum orðum fyrir sik, en þeir sóttu at honum í ákafa bæði með höggum ok lögum. Hrólfr snerist við karlmannliga, gerði ýmist hann hjó eða lagði með spjótinu. Varð hann þeim stórhöggr, því at spjótit var it bezta vápn, en fekk Hrólfr sár nokkur á höndum ok fótum. Þeir börðust lengi, ok lauk svá, at Hrólfr drap þá alla. Var hann þá mjök móðr. Hafði hann sár mörg ok smá. Batt hann þá sár sín ok kastaði af sé kuflinum, því at hann vildi eigi slíkt fá af honum optar. Svá þótti honum sem þeir menn mundu verit hafa ór Vermalandi ok farit at jaga dýr eða um eptirleit við Atla.
Fór hann þá leiðar sinnar. Er ok ekki sagt frá ferðum hans, fyrr en hann kom fram í Gautland við Gautelfi. Hann sér, hvar skip eitt flýtr við land. Þat var langskip mikit. Skipit var tjaldat allt stafna í millum. Bryggja lá á land, en við bryggjusporðinn var eldr ok menn at matgerð. Hrólfr hafði síðan kápuhöttinn ok gekk þar til ok heilsar á þá, er við eldinn váru. Þeir tóku kveðju hans ok spurðu hann at nafni eða hvaðan at hann kæmi. Hann nefndist Stígandi ok kominn at ór Vermalandi. Hrólfr frétti, hverr skipit ætti eða hverjum þeir þjónuðu. Þeir sögðu, at hann héti Jólgeirr ok var ættaðr ofan ór Sylgisdölum í Svíaríki.
Hrólfr segir: «Gott mundi at þjóna slíkum manni.»
Þeir segja þann verr hafa, er honum þjónaði, — «því at hann er berserkr fjölkunnigr, ok bíta eigi járn. Harðr er hann ok inn versti viðreignar. Vér erum átta tigir á skipi, ok þjónum vér honum allir nauðigir, því at hann hefir drepit várn höfðingja, er skipit átti, ok nauðgaði oss til at sverja sér trúnaðareiða. Hefir hann þetta allt unnit með svikum ok fjölkynngi. Ætlar hann nú í hernað í Austrveg.»
Hrólfr segir þá vel skemmt hafa. Gekk hann síðan út á skip ok fyrir Jólgeir ok kvaddi hann. Sat hann í lypting á skipinu, ok sýndist Hrólfi hann mjök ósvipligr. Jólgeirr tók kveðju hans ok spurði hann at erendum ok nafni.
Hann segir: «Stígandi heiti ek, en þat er erendi mitt at koma mér í þjónustu með góðum mönnum. Er mér óleitt at vinna dyggiliga þat, er þarf, en engi er ek bardagamaðr. Hefi ek góða frétt af yðr, at þú ert höfðingi mikill ok ósparr at gefa manni mat, er þurfu.»
Jólgeirr segir: «Sannspurt hefir þú þat, at mér er matr ósparr, en illa lízt mér á þik, því at ek ætla, at þú sért illmenni, en fara máttu með oss, ef þér líkar.»
Hrólfr þakkar honum, ok skilja með því talit.
Þeir herja um sumarit. Býtti Hrólfr silfrinu úr sjóðnum á tvær hendr, ok var þeim öllum vel til hans nema Jólgeir, því at Hrólfr var bæði latr ok svefnugr, en kunni eigi í skipi at gera. Aldri var hann í bardögum né nokkurum mannraunum. Jólgeirr fór illa með herskap sínum ok rænti mest búþegna ok kaupmenn, en herjuðu optast um Kúrlönd ok fengu of fjár.
Þat var eitt sinn, at Jólgeirr skipaði Stíganda at halda vörð á skipi þeira. Lá skipit við land, ok var ein bryggja uppi. Veðr var illt af stormi ok regni. Fóru þeir til svefns á skipinu, en Hrólfr var á landi við bryggjusporðinn. Leið svá nóttin, en er morgnaði, tók Hrólfr at höfga, ok vafði hann Véfreyjunaut utan at sér. En er Jólgeirr vaknaði, herklæðist hann ok gengr á land upp ok hafði sverð í hendi. Hann sér, hvar Hrólfr liggr ok sefr, svá at hrýtr um glæðurnar. Jólgeirr varð ákafliga reiðr. Hann bregðr sverðinu ok höggr báðum höndum ofan á Hrólf miðjan, svá at þat hefði hans bani orðit, ef eigi hefði kápan hlíft honum. Hrólfr vaknar með andfælum ok sprettr upp, en Jólgeirr vildi þá höggva í höfuð honum annat högg. Hrólfr réð undir hann. Jólgeirr tók á móti, ok urðu þar sviptingar harðar. Hamaðist hann þá á Hrólf, en hann lét berast undan ok fram at sjónum, þar til er þeir fellu báðir á kaf ofan fyrir einn hamar. Færði þá hvárr annan í kaf, ok váru lengi niðri. Þeir tóku mörg köf ok stór, en engi vildi skakka með þeim, því at öllum hugnaði betr til Hrólfs en til Jólgeirs. Svá lauk þeira fundi, at þá bar at landi upp, ok kom Hrólfr fótum undir sik, ok þar var forbrekkt ok þverhöggt mjök niðr fyrir. Tók Hrólfi þá í linda stað, en Jólgeirr tók eigi niðri. Þreif Hrólfr þá í herðar honum ok færði hann í kaf ok helt honum niðri, þar til hann drekkti honum.
Hrólfr gekk þá á land ok var móðr mjök. En allir menn Jólgeirs þökkuðu honum þetta verk ok sögðu hann frægðarmann, er hann fekk unnit þvílíkan berserk.
Hrólfr spurði: «Þér munuð nú vilja taka mik til höfðingja yfir yðr í stað Jólgeirs, ok skal ek eigi verr til yðar gera. Vil ek nú kunngera yðr, hverr ek er, því at ek heiti Hrólfr, en Sturlaugr er faðir minn, inn starfsami, er ræðr fyrir Hringaríki í Noregi.»
Þeir fögnuðu honum allir ok sögðu hann eigi kynvana, þótt hann væri inn mesti kappi. Gengu þeir þá á málstefnu, ok réðu þeir þat af, at þeir gengu á hönd Hrólfi ok tóku hann til skipstjórnarmanns. Var Hrólfr ósparr af fé því, er Jólgeirr hafði saman dregit, ok gaf þeim stórar málagjafir. Varð hann skjótt vinsæll af þeim. Höfðu þeir margar orrostur, ok hafði Hrólfr jafnan sigr.
En er hausta tók, sigldu þeir austan. Sagði Hrólfr, at þeir mundu halda til Danmerkr. Þeir kómu síð um haust til Jótlands, skammt frá borg Þorgnýs jarls, ok lögðu í einn leynivág, festu skip sitt ok tjölduðu.
Hrólfr segir sínum mönnum, at þeir skyldi bíða þar, til þess er hann kæmi aptr, — «en ek mun ganga einn frá skipi at sjá, hvat í gerist.»
Svá er sagt einn dag, at þat bar við í Jótlandi, er Þorgnýr sat yfir drykkjuborðum, at upp lukust hallardyrr ok maðr gekk inn í höllina. Hann var bæði digr ok hár. Hann var í loðkápu síðri ok mikit spjót í hendi. Allir þeir, er inni váru, undruðust mikilleik hans. Hann gekk fyrir jarl ok kvaddi hann virðuliga. Jarl tók kveðju hans ok spurði, hvat manna hann væri.
Hann segir: «Hrólfr heiti ek, en Sturlaugr heitir faðir minn, er ræðr fyrir Hringaríki. Em ek hér kominn, at ek vil kanna yðra siðu, því at mér er sagt, at þú sért höfðingi mikill.»
Jarl segir: «Gerla kenni ek ætt þína ok kynferði, ok vil ek gjarna, at þú sért velkominn í mínu ríki, ok þigg allt þat, er þú vilt beiða, en oss stendr at veita, eða hversu marga menn vilið þér yðr láta þjóna dagliga?»
Hrólfr segir: «Átta tigir manna eru á skipi mínu, en þeir skulu mér fylgja, ok nóg hefi ek skotsilfr at leggja fyrir oss. Vil ek fá kastala nokkurn skammt frá yðr at halda þar í mína menn ok hafa landvörn fyrir yðr, ef þér vilið.»
Jarl segir: «Þökk er mér í þinni hérkvámu, ok skulu allir hlutir í þínu valdi, er þín sæmd er þá meiri en áðr.»
Hrólfr þakkaði jarli orð sín. Gekk hann síðan til sinna manna. Fekk jarl þeim kastla til forráða. Sat Hrólfr í kastalanum um kyrrt ok helt vel sína menn, en löngum fór hann í hernað ok varði kappsamliga ríki jarls. Vingott var með þeim Stefni ok Hrólfi. Björn ráðgjafi var ok inn kærasti við Hrólf. Leið nú svá fram um hríð, at ekki bar til tíðenda.
Tryggvi er maðr nefndr ok var Úlfkelsson. Hann var ættaðr af Búkansíðu af Skotlandi. Hann var inn mesti kappi ok berserkr. Hann lá úti með fjölda skipa bæði vetr ok sumar. Hann átti sér fóstbróður, er Vazi hét. Hann var ok it mesta tröllmenni, bæði sakir vaxtar ok sterkleika. Þorgnýr hafði drepit föður Tryggva, þá hann var í víkingu. Tryggvi hafði nú fengit tólf skip ok öll vel búin at mönnum ok vápnum. Hann helt þessum her til Danmerkr ok vildi hefna föður síns á Þorgný jarli. Vazi var með honum ok margt annarra kappa.
Þegar er þeir kómu í ríki Þorgnýs jarls, fóru þeir hermannliga ok ræntu byggðir, en drápu menn ok ræntu fé öllu, er þeir náðu. En er jarl spurði þessi tíðendi, lætr hann herör upp skera ok stefnir liði at sér, en sakir at hann var gamall, þá setr hann þá Hrólf ok Stefni höfðingja fyrir liðinu. Þetta var á öðrum vetri þeim, er Hrólfr var fyrst í Danmörk.
Þeir Hrólfr fara nú mót Tryggva ok höfðu tíu skip. Þeir fundust við ey eina óbyggða. Varð þar fátt um kveðjur, ok sló þegar í bardaga. Þeir Tryggvi ok Vazi höfðu dreka stóran. Váru þeir mjök ákafir. Óhægt var at vega upp á drekann fyrir borðhæð. Báru þeir ofan af drekanum grjót á Hrólf ok hans menn. Fell mjök lið þeira Stefnis, en margt varð sárt, ok hallaðist nú bardaginn á þeira menn. Þeir Stefnir ok Hrólfr váru í kápunum Véfreyjunautum, ok festi eigi vápn á þeim. Leggja þeir nú skipi sínu at drekanum ok sækja at kappsamliga. Hrólfr hafði spjótit Atlanaut ok eikikylfu stóra undir beltit. Stefnir hafði gott sverð í hendi ok var inn mesti hreystimaðr.
En þá er sóknin var sem áköfust, hleypr Hrólfr upp í söxin. Hann ruddist um fast ok leggr með spjótinu svá sterkliga, at annathvárt fellu þeir, er fyrir urðu, eða gekk í gegnum þá. Stefnir hljóp þegar eptir honum ok hjó til beggja handa. Ruddu þeir skjótt söxin. Gekk þá svá aptr með sínu borðinu hvárr þeira, ok allt hrökk undan aptr um siglu. Dagr var þá mjök áliðinn.
En er þeir Tryggvi ok Vazi sjá þat, sækja þeir hart fram í móti þeim. Vazi hafði atgeir í hendi, en Tryggvi öxi. Hrólfr fór mót Vaza, ok lagði hvárr til annars. Atgeirrinn kom í skjöld Hrólfs, ok klofnaði hann allr í sundr, en Hrólfr varð ekki sárr. Vazi kom skildi við laginu, ok sleppr út af ok kemr í lærit á Vaza, ok var þat mikit sár. Vazi hjó í spjótskaptit. Hrólfr greip þá kylfuna ok varðist með henni. Hann lamdi allan skjöldinn fyrir Vaza. Þeir börðust lengi, þar til Hrólfr braut atgeirinn af skapti. Í því hljóp Vazi á Hrólf, svá at honum lá við falli. Kastar Hrólfr þá kylfunni ok tekr í móti. Var glíma þeira löng ok hörð. Þóttist Hrólfr eigi við sterkara mann hafa átt, þann sem einhama var. Svá lauk með þeim, at Hrólfr færði hann út á vígit ok braut sundr í honum hrygginn.
Þeir Stefnir ok Tryggvi höfðu barizt allan þann tíma. Var Stefnir yfirkominn af mæði ok þungum höggum, en ekki var hann sárr. Tryggvi var sárr mikit. Hrólfr skundaði nú þangat, en er Tryggvi sér þetta, vill hann eigi bíða hans ok steypir sér fyrir borð. Þeir máttu eigi eptir honum leita fyrir myrkri. Gafst þá upp orrostan. Var þeim öllum gefin grið, er eptir váru. Sex skip váru hroðin af hvárum. Þar tóku þeir mikit fé ok heldu heim við svá búit.
Þakkar jarl Hrólfi vel sína framgöngu. Ekki fundu þeir Tryggva í því sinni, ok skildi svá með þeim.
Þat bar til tíðenda einn dag sem optar, at tveir menn ókunnir gengu inn í höllina. Þeir váru miklir ok þrekligir, en lítt búnir at vápnum ok klæðum. Þeir gengu fyrir jarl ok kvöddu hann. Hann tók vel kveðju þeira ok spurði þá at nafni.
Inn stærri maðrinn sagði: «Vit erum bræðr. Ek heiti Hrafn, en bróðir minn Krákr, ok erum vit flæmskir at ætt.»
«Illt var þá til góðra nafna,» sagði jarl, «er svá röskvir menn skyldu svá heita.»
Hrafn mælti: «Hér vildum vit þiggja vetrvist í vetr, því at okkr er sagt, at þú sért vel til þeira manna, er langt eru at komnir.»
Jarl segir þá skyldu vera velkomna ok skipaði þeim sæti utan frá öndvegismanni á miðjan bekk. Þeir váru þar í góðu yfirlæti af jarli. Ekki áttu þeir marga gleði eða skemmtan við aðra menn. Þar váru knattleikar jafnan. Margir menn báðu þá bræðr at fara til leiks. Þeir sögðust jafnan at leikum verit hafa ok þóttust heldr harðleiknir. Jarlsmenn létust sjálfir mundu ábyrgjast sik, hvað sem um liði.
Um morgin eptir gengu þeir bræðr í leikinn, ok höfðu þeir jafnan knöttinn um daginn. Hrundu þeir mönnum ok felldu harðliga, en slógu suma. At kveldi váru þrír handbrotnir, en margir lamdir eða meiddir. Þóttust jarlsmenn nú hart af fá. Gekk svá fram nokkura daga. Þeir toku þat ráðs, at þeir báðu Stefni jarlsson fara í leikinn ok rétta nokkut þeira hluta.
Hann játar því, ok um morgun eptir fór Stefnir til leikvallar, ok þegar Hrafn sá hann, mælti hann: «Hvárt ertu svá sterkr, at þú mátt ekki at leikum vera með öðrum mönnum, eða þykkist þú svá stórr, at engi skal þora at leika í móti þér?»
Stefnir sagði: «Hvárki er ek svá sterkr né mikillátr, at ek mega eigi at leikum vera.»
Hrafn mælti: «Þá býð ek þér til leiks at þriggja nátta fresti ok þeim manni, sem þú kýss til með þér í móti okkr bræðrum, ef þú treystist.»
Stefnir sagði: «Víst skaltu vita, at ek skal koma til leiksins.»
Gekk hann síðan burt ok lét taka sér hest ok reið til þess, at hann kom til kastala Hrólfs. Sá var annarr vetr, er Hrólfr var í Danmörku. En þegar Hrólfr vissi, at Stefnir var kominn, gekk Hrólfr móti honum ok fagnaði honum með allri blíðu. Settust þeir þá til drykkju.
Stefnir mælti: «Til þess er ek hér kominn, at ek vildi biðja þik til leiks með mér móti vetrtaksmönnum föður míns, er heita Krákr ok Hrafn.»
Hrólfr sagði: «Mér er sagt, at þeir hafi marga menn meidda, en suma drepna ok þeir sé menn sterkir. En ek kann ekki at leikum. Mun ek þó fara með yðr, ef þér vilið.»
Fóru þeir nú til borgarinnar. Tók jarl vel við Hrólfi. Annan dag eptir gengu þeir Hrólfr ok Stefnir til leiksins. Váru þeir bræðr ok þar komnir. Hrafn tók knöttinn, en Krákr knatttréit, ok léku at vanda þeira. Jarl sat á stóli ok horfði á leikinn. En er þeir höfðu leikit um hríð, fær Hrólfr nát knettinum. Hann grípr knatttréit af Kráki ok fær Stefni. Leika þeir þá svá lengi, at þeir bræðr náðu ekki knettinum.
Þat var eitt sinn, at Hrafn hljóp eptir knettinum, at maðr einn rétti fyrir hann fót, svá at hann fell, ungr maðr ok glettinn við aðra menn, frændi jarls. Hrafn varð reiðr mjök ok spratt upp skjótt ok greip þann, er hann felldi, ok færði hann á lopt ok keyrði hann niðr at höfðinu, svá at hann gekk ór hálsliðnum. Jarl kallar á menn sína ok bað taka Hrafn ok drepa. Hrólfr hljóp þá at Hrafni ok þreif til hans. Í annan stað tókust þeir á Krákr ok Stefnir. Hrólfr bannaði, at nokkur skakkaði með þeim. Þeir glímdu ok eigi lengi, áðr Hrólfr vá Hrafn upp á bringu sér ok færði niðr, svá at hann lá lengi í óviti, en af gekk skinnit af herðarblöðunum.
En er Hrafn raknaði við, reis Hrólfr upp at honum ok mælti: «Sé ek, at þú hefir tígns manns augu, ok bið ek yðr, herra, at þér gefið þessum mönnum grið, því at ek veit, at þeir eru mikillar ættar.»
Stefnir hafði ok borit af Kráki ok bað föður sinn veita Hrólfi þat, er hann beiddi. Var jarl lengi inn reiðasti, en þó gaf hann þeim grið fyrir bæn Hrólfs ok Stefnis. Þeir bræðr váru stirðir mjök ok gengu brutt þegjandi ok til herbergis síns. Kómu þeir ekki undir borð á því kveldi.
Gafst nú upp leikrinn, ok fóru menn til drykkju. Hrólfr mælti við Stefni: «Nú skaltu taka þér klæði, er vit eigum bezt, ok fá Þóru, systur þinni, í hendr, ok skal hún gera þeir bræðrum klæði ok láta vera búin árla í morgin.»
Stefnir gerði svá ok gekk til Þóru með klæðit ok sagði henni, hversu gera skyldi. Gekk Stefnir síðan í burt, en hún tók at gera klæðin. Leið svá nóttin, en um morgin snemma sendi Þóra Hrólfi klæðin, ok váru þau fullgerð. Tók hann við ok fór til herbergis þeira bræðra ok sá, at þeir lágu.
Hrólfr mælti: «Hví flýgr Hrafn síð upp, þar sem nóg er æzlit, ok eru nú ernir ok önnur hrækvikendi full orðin?»
Hrafn segir: «Varla má vel fljúga, ef skerðir eru eða fjaðrsárir.»
Hrólfr tók klæðin ok kastaði til þeira, en gekk burtu síðan. En þeir bræðr tóku klæðin ok fóru í ok gengu síðan undir borð. Leið nú svá vetrinn. Ekki er þat sagt, at þeir Krákr ok Hrafn þakkaði Hrólfi klæðin né lífgjöfina, ok váru þeir þó vel haldnir. Í móti sumri hurfu þeir burtu, svá at engi maðr vissi, hvat af þeim varð, ok þótti mörgum kynligt þeira athæfi.
Hrólfr fór í hernað um sumarit ok þeir Stefnir báðir ok var gott til fjár ok mannorðs. Þeir kómu heim at hausti með heilbrigðu, ok er ekki sagt frá stórvirkjum þeira.
Þat sumar var Hrólfr með Þorgný jarli í miklum metorðum. Þat var einn dag um haustit, at Þorgnýr jarl sat á haugi drottningar sinnar, ok var leikit fyrir honum, at svala ein flaug yfir hann ok felldi niðr einn silkiklút í kné honum ok flaug burt síðan. Jarl tók ok leysti til ok sá þar í eitt mannshár svá langt, at þat var mjök mannhátt ok gullslitr á. Jarl gekk undir drykkjuborð um kveldit. Sýndi hann þá hárit, þat er svalan hafði niðr fellt. Þótti flestum sem konuhár mundi vera.
Jarl mælti: «Þess strengi ek heit at fá þá konu, er hárit er af, eða liggja dauðr ella, ef ek veit, at hvers bæjar er at leita eða á hverju landi hún er.»
Öllum þótti mikil heitstrengingin, ok horfði hverr til annars.
Nokkurum nóttum síðar stefndi jarl þing fjölmennt. Hann stóð upp á þinginu ok birti mönnum heitstrenging sína ok spurði, ef nokkurr kynni deili á þessi konu ok hvert hennar væri at leita. Var þá ok sýnt hárit, ef nokkurr kannaðist við.
Björn ráðgjafi mælti: «Svá feginn vilda ek tala ok gera, herra, at yðr ok yðru ríki væri til heiðrs ok virðingar heldr en til nokkurs skaða eða minnkanar. Virðist mér heitstrenging þín mikil, ok hygg ek þessari konu eigi auðnat, en nærri mun ek geta, hvar hún er, þótt ek hafi ekki fréttum fyrir haldit: Hreggviðr hét konungr; hann réð fyrir Garðaríki. Hann átti dóttur, er Ingigerðr hét. Kvenna var hún fríðust ok bezt at sér ger um alla hluti. Þat hefi ek sannspurt, at engi kona á Norðrlöndum hafi betr verit at sér ger ok hafi meira hár ok fegra en hún, ok þat er mitt hugboð, at þetta hár eigi hún, með hverjum klókendum sem þat er til yðar komit. Nú munuð þér sannspurt hafa, hver tíðendi þar hafa orðit í fráfalli Hreggviðar konungs fyrir Eirek konungi með konungsdóttur. Hún skal hafa mann til burtreiðar við Sörkvi, kappa konungs, ok frelsa sik með því. Hygg ek fá verða til þess fúsa, við þvílíkan sem við er at eiga. En þótt Sörkvi geti nokkurr af baki riðit, þá þykki mér konungsdóttir eigi auðfengin ór Garðaríki heldr en áðr.»
Þótti öllum þeim, sem við váru, sem svá mundi vera sem Björn sagði.
Þorgnýr jarl þagði nokkura stund af orðræðu Bjarnar ok mælti: «Þeim manni, er fara vill í Garðaríki ok ríða burt við Sörkvi ok náir þessari meyju mér til handa, skal ek gefa Þóru, dóttur mína, ok þriðjung alls ríkisins. Til farar þessarar skal ek hvárki spara skip né mannaforræði við þann, sem til vill verða.»
Allir menn þögnuðu við þessa ræðu, ok svaraði engi jarli, þar til er Hrólfr stóð upp ok mælti: «Illa er þat gert at svara eigi slíkum höfðingja, sem vér eigum, en sakir þess, herra, at ek hefi með yðr verit um nokkura tíma í góðu yfirlæti ok marga góða hluti af yðr þegit, þá vil ek fara þessa ferð ok leita at ná konungsdóttur ella liggja dauðr. En þótt ek komi aptr ór þessi ferð, þá skulu þér gifta dóttur yðra hverjum, sem þér vilið, því at hún er vel verð góðs gjaforðs, en mér er eigi hugleikit konur at eiga.»
Jarl þakkaði Hrólfi mikilliga ok bað hann hafa svá mikit lið sem hann vildi, en Hrólfr segist engan mann vildu, — «því at minni vari verðr tekinn einum en mörgum, hvar sem þeir koma.»
Stefnir bauðst at fara með honum, en Hrólfr vildi eigi, ok var nú slitit þinginu. Fór Hrólfr heim í kastala sinn ok hverr til síns heimilis.
Innan lítils tíma hvarf Hrólfr í brutt ór kastalanum, svá at engi frétti til hans, en menn hans váru þar eptir. Hann var í kápunum Véfreyjunaut, en gekk við spjótit Atlanaut. Hann hafði boga ok örvamæli á herðum sér.
Ekki er sagt frá, hverja leið Hrólfr fór, en svá sem hann hafði mjök sótt ór Danmörk, var þat einn dag, at hann sá, hvar einn maðr gekk. Hann var mikill vexti ok herklæddr til handa ok fóta. Hann hafði brugðit sverð í hendi ok gekk á veginn Hrólfs, en hann heilsaði þessum manni ok spurði hann at nafni.
Hann segir: «Ek heiti Vilhjálmr, en forellri mitt hirði ek ekki at greina þér. En um tvá hluti skaltu kjósa: Sá er annarr, at þú segir mér, hverr þú ert eða hvert þú vilt fara eða hvat í erendum er, hinn annarr, at ek drep þik, ok ferr þú þá ekki lengra.»
Hrólfr segir: «Enga afarkosti þarftu mér at gera, því at mitt er ekki óvænna en þitt, hvat sem vit skulum reyna.»
Vilhjálmr hjó til Hrólfs með sverðinu, en hann brá fyrir spjótinu, ok beit ekki á. Hrólfr kastar spjótinu ok ræðr á Vilhjálm, en hann tók á móti, ok varð glíma þeira löng, áðr Vilhjálmr fell.
Hrólfr mælti: «Nú á ek alls kosti við þik. Muntu segja verða, hvert þitt erendi er eða hvar þú ert landvanr.»
Hann segir: «Hér er ek ættaðr í Danmörk. Er ek bondason einn, en ætlaða at fara í Garðaríki ok rjúfa haug Hreggviðar konungs, en ná vápnum hans, vinna svá til Gyðu, systur Eireks konungs. Nú vil ek gerast þinn þjónustumaðr. Er mér margt vel gefit, því at ek er bæði vitr ok tölugr. Er þér bezt at gefa mér líf. Skal ek þér trúliga þjóna. Mun þér at mér gagn verða.»
Hrólfr segir: «Vænn maðr ertu, ok víst hirði ek eigi at drepa þik, ef þú vilt mér fylgja, en eigi hefir þú tryggilig augu.»
Lét Hrólfr hann þá upp standa ok segir honum allan sinn trúnað ok tilgang sinna ferða. Fóru þeir nú leiðar sinnar. Hestr Vilhjálms var þaðan skammt í burt frá honum. Þoldi hann ekki at ganga með vápnunum. Var hann skrautmenni mikit at klæðum ok söðulreiði. Segir Vilhjálmr jafnan veg, meðan þeir fóru um Danmörk.
Einn dag litu þeir bæ mikinn reisiligan fyrir sér. Vilhjálmr mælti: «Hér fáum vit góða gisting í kveld at bæ þessum, því at hér á fyrir at ráða frændi minn, er Ölvir heitir ok er góðr bóndi ok heldr marga sveina.»
Ok er þeir kómu heim at bænum, gekk bóndi í móti þeim ok fagnaði vel Vilhjálmi ok þeim báðum ok spurði, hverr sá væri inn mikli maðr.
Vilhjálmr segir: «Hrólfr heitir hann ok er húsbóndi minn. Mikill er hann ok sterkr, vel ættaðr ok mikill kappi.»
Bóndi bauð þeim til drykkju. Þar var margt frelsingja. Vilhjálmr vildi ekki öðrum til hlíta en sér at þjóna Hrólfi ok lofaði hann í hverju orði. Þar var gott öl ok gleði mikil. Nú leið svá kveldit. Drukku þeir lengi áfram, en er Hrólfr gerðist drukkinn, vildi hann fara at sofa. Var honum búin sæng virðulig. Kastaði hann klæðum af sér ok lagðist í sængina ok sofnaði skjótt.
En er liðin var nóttin, vaknaði Hrólfr ok eigi við góðan draum, því at hann var bundinn at höndum ok fótum ok reyrðr sterkliga við einn ás. Hann var klæðlauss ok kominn fram at miklu báli. Þar stóð yfir honum Vilhjálmr, sveinn hans, bóndi ok allir heimamenn.
Vilhjálmr mælti: «Nú er svá orðit, Hrólfr, at ek er orðinn þér yfirsterkari, ok mundir þú eigi þat ætla fyrir stundu. Eru nú enn tveir kostir fyrir höndum: Er sá annarr, at þú skalt verða brenndr hér á báli þessu, svá at aldri skaltu sól sjá, elligar skaltu fylgja mér í Garðaríki ok þjóna mér í öllum hlutum ok kalla mik þinn meistara ok allt þat sanna, er ek segi frá mínum högum. Þú skalt allar þrautir vinna, þær sem fyrir mik verða lagðar, þar til er konungr játar mér Gyðu, systur sinni, til eiginorðs, en síðan skaltu lauss vera ór minni þjónustu. Aldri skaltu mér þessa vanvirðing hefna ok engum þeim manni, er hér hefir at verit, ok hér skaltu eið at vinna at halda þetta allt, er nú hefi ek fyrir skilit, eða nú í stað í eldinum brenna.»
Þá sagði Hrólfr: «Með því at mér er nokkut til undanlausnar at komast ór þinni áþján, þá mun ek heldr þessu játa en missa lífit, því at þat veit ek, at lítt nái ek jarlsins erendi, ef ek dey nú hér. Vil ek ok þat til skilja, at þú segir ekki mína fyrirætlun eða hvat manna ek er, ella sé lauss allr okkar skilnaðr.»
Vilhjálmr sagði svá gera skyldu. Var Hrólfr nú leystr, ok sór hann eið, eptir því sem þá var siðvenja til. Þjónar Hrólfr nú Vilhjálmi ok lét sem honum þætti einskis um vert. Fóru þeir frá Ölvi, ok reið Vilhjálmr, en Hrólfr gekk fyrir hesti hans. Þeir fóru um Svíþjóð ok þaðan til Garðaríkis. Ekki er þat greint, hverja leið þeir fóru, fyrr en þeir kómu til Aldeigjuborgar. Sat Eirekr konungr í borginni, ok var þetta á öndverðum vetri. Fengu þeir sér herbergi ok gengu síðan fyrir konung.
Þat var um þann tíma, er konungr sat yfir borðum. Þeir kvöddu konunginn, en hann tók vel kveðju þeira ok spurði, hvat manna þeir væri.
Vilhjálmr segir: «Ek heiti Vilhjálmr, en þetta er sveinn minn, er með mér ferr, ok heitir Hrólfr. Ek er sonr jarls eins ór Fríslandi, ok varð ek þaðan landflótti, því at ríkit var svikit undan mér af sjálfum landsmönnum. Er ek hér því kominn, at ek hafi spurt til yðvarrar rausnar ok mikilmennsku, ok vilda ek hér þiggja vetrvist í vetr.»
Konungr segir: «Eigi spari ek mat við yðr, ok muntu vera íþróttamaðr mikill?»
Vilhjálmr segir: «Nógar kann ek íþróttir, ok sú in fyrsta, at ek er svá sterkr, at mér verðr aldri aflfátt. Önnur er sú, at ek hefi fráleik yfir öll dýr ok ferfætt kvikendi.»
«Þjóflig íþrótt,» segir konungr, «ok kemr þó opt at gagni.»
Vilhjálmr mælti: «Eigi vantar mik skotfimi ok vápnfimi, sund eða tafl ok burtreiðir, vizku ok málsnilld, ok enga missi ek þá, er karlmann má prýða.»
«Heyri ek,» segir konungr, «at eigi vantar þik skörugleik. Tel nú þínar listir, Hrólfr, því at honum treysti ek ekki verr en þér.»
Hrólfr segir: «Eigi má ek þær telja, herra, sem engar eru til.»
«Mjök er þá misskipt með ykkr,» segir konungr, «at annarr hefir allar, en annarr engar, en gangið til sætis á inn óæðra bekk miðjan.»
«Þér munuð ráða, herra,» segir Vilhjálmr, «en aldri hafði ek jafnóvirðuligan sess fyrri.»
Gengu þeir síðan til sætis. Ekki váru þeir Sörkvir ok Brynjólfr heima í þenna tíma. Váru þeir farnir með Grími ægi upp í Jötunheima. Þeir Vilhjálmr ok Hrólfr váru þar í góðu yfirlæti. Skjalaði Vilhjálmr í hvern heim, en Hrólfr var jafnan hljóðr ok þögull ok ekki at leikum með öðrum mönnum. Dró Vilhjálmr mjök undan sínar íþróttir, en konungr var veiðimaðr mikill ok þótti þat skemmtan at jaga dýr með hirð sinni. Var hann jafnan í kyrrsæti, síðan hann kom í Garðaríki, því at flestir váru ófúsir at herja á hans ríki sakir kappa þeira, er með honum váru, einkanliga sakir galdra ok fjölkynngi Gríms ægis.
Eirekr konungr fór á skóg einn dag með hirð sína, sem vandi hans var til, at jaga dýr ok skjóta fugla. Þeir sáu hjört einn mikinn ok fríðan. Ekki þóttust menn hafa sét vænna dýr. Þótti flestum sem þat mundi alidýr, því at öll hans horn váru grafin ok gulli í smelt skurðina, en stika var sett á milli hornanna með silfri. Léku þar á tveir gullhringar. Um hálsinn lá ein silfrfesti ok niðr af henni ein bjalla með silfr, ok gaf hún mikit hljóð af sér, þegar hjörtrinn hljóp ok hrærði sik. Konungr vildi ná hirtinum ok bað lausum slá öllum hundum, ok svá var gert. Hlupu menn nú ok riðu, hverr sem mest gat, ok vildu taka hjörtinn, en hann æstist mjök undan hundunum, ok komast þeir hvergi nærri. Eltu þeir hann allan daginn, en um kveldit, er dimmaði, vissu þeir eigi, hvat af honum varð. Fór svá þrjá daga, at þeir fundu hjörtinn ok gátu eigi nát honum.
En um kveldit, er konungr kom undir drykkjuborð ok menn hans váru komnir í sæti, þá mælti hann: «Lítit þykki mér þú, Vilhjálmr, sýna oss íþróttir þínar, því at þú ert at engri gleði né skemmtan með öðrum mönnum, ok eigi ferr þú á skóg með oss.»
Vilhjálmr segir: «Lítil gleði verðr mér þat, herra, at reyna íþróttir við menn yðra, því at ek sé hér engan kunna neinar íþróttir. Lét ek ok jafnan fá mér villibráð aðra menn, þá ek sat heima í ríki mínu.»
Konungr mælti: «Vér höfum elt hjört einn þrjá daga, ok kunnum vér eigi ná honum, en ef þú náir hirtinum ok færir oss hann lifanda með öllum sínum búnaði, þá vil ek gefa þér Gyðu, systur mína, ok mikit ríki, með því at ek hefi engan þann hlut sét, at ek vildi gjarnari eiga. Máttu þetta vel gera, ef þú ert svá fóthvatr sem þú hefir sagt. Þó skaltu vinna tvá hluti aðra, þá sem ek legg fyrir yðr. Skal ek þinn heiðr þá auka í öllum hlutum ok vinna ríki þitt aptr með mínum styrk, þat er þú hefir áðr misst. Ok er sá nokkurr annarr af mínum mönnum, at þetta fái gert, þá skal hann jafnt verkkaup fyrir taka.»
Þá sagði Vilhjálmr: «Þat er bæði, herra, at þetta fær engi gert utan ek, enda hafið þér mér þetta ætlat. Skal ek ok til vinna eða liggja dauðr ella.»
Áttu þeir at þessu handfestar, sem siðr var til. Hrólfr gaf sik ekki at þessu. Fóru menn síðan til svefns ok tóku á sik náðir. Þjónaði Hrólfr Vilhjálmi at öllu, sem fyrr var sagt.
Snemma um morgin stóðu þeir upp Vilhjálmr ok Hrólfr ok bjuggust at leita eptir hirtinum. Þeir fóru á skóginn ok sáu skjótt, hvar hjörtrinn fór. Vilhjálmr hefr sik nú til hlaups ok ferr svá hart sem fugl flygi. Hjörtrinn æsist því meir. Hrólfr þrammar eptir Vilhjálmi, ok þótti honum Vilhjálmr frár í fyrsta skeiði. Hlaupa þeir svá lengi, at Hrólfr er jafnan á öðru leiti, en Vilhjálmr framar, þar til er hann kastaði sér niðr ok mælti: «Aldri verði sá heill, er þat vinnr til konu, fjár eða ríkis at sprengja sik á hlaupi.»
Í þessu kom Hrólfr at Vilhjálmi ok spurði, hví hann léti dýrit undan ganga.
Vilhjálmr sagði: «Vel má ek hlaupa lengra, ef ek vil, en mér þykkir þú skyldr at taka dýrit ok vinna allar þrautir fyrir mik eptir skildögum, ef þú ert maðr til.»
Hrólfr svaraði engu ok hleypr fram eptir dýrinu ok eltir þat lengi, þar til er saman dregr með þeim, því at hjörtrinn gerðist móðr mjök.
Þeir komu fram í eitt rjóðr um síðir. Var þá dagr áliðinn. Í miðju rjóðrinu stóð hóll einn. Hann var bæði víðr ok hár. Rjóðrit var fagrt ok mjök grasloðit víða. En er Hrólfr kemr fram hjá hólnum, þá opnast hann, ok gengr hann þar um kringum hann.
Þar kom út kona ok var í blám tiglamöttli ok heldr á eldi ok mælti: «Illt hefir þú at verki, Hrólfr, er þú ert þræll þrælsins ok þó til þess at stela annarra manna fé, því at ek á dýr þetta, er þú vilt taka, ok náir þú því aldri, nema ek vili. Nú skal gera þér kost á at ná dýrinu. Þú skalt ganga inn í hólinn með mér. Ek á dóttur eina, ok er henni þat skapat at komast eigi frá eldi sínu, því hún ætti, nema mennskr maðr hefði hendr á henni. Hefir hún nú legit nítján dægr á gólfi ok má eigi léttari verða. Hefi ek því hjörtinn sent í augsýn við yðr, at ek vissa, at þér mundið vilja ná honum ok elta hann hingat. Treysti ek þér, at þú hafir bezt hjarta til at ganga í hólinn með mér, en ekki mun konungr hjartarins njóta, þó at hann sé færðr honum.»
Hrólfr segir: «Til mun ek þat vinna at ganga inn í hólinn með þér, ef ek nái hirtinum at færa konungi, en eigi hirði ek, hvat af honum verðr síðan.»
Álfkonan varð nú glöð við þetta, ok gengu þau inn í hólinn. Váru þar væn herbergi ok fagrt um at litast, ok margir hlutir sýndist honum þar undarligir. Hann kom þar at, er konan lá, ok var hún lítt haldin, en þegar Hrólfr fór höndum um hana, varð hún skjótt léttari. Þökkuðu þær honum með fögrum orðum ok báðu honum virkta.
Álfkonan mælti: «Eigi verðr þér launat sem verðugt er heilsugjöf við dóttur mína, en hér er fingrgull, er ek vil gefa þér. Þess muntu þurfa, þá þú ferr til Hreggviðar haugs, en ef þú hefir þat á hendi þér, þá máttu hvárki villast nótt né dag, á sjá ok landi, í hverju myrkri sem þú ert, ok yfir muntu vinna þrautir allar, þær er fyrir þik eru lagðar, en ekki skaltu trúa Vilhjálmi, þaðan af þú ert frá skildr honum, því at gjarna vill hann þik feigan.»
Hrólfr þakkaði henni, ok gengu þau út ór hólnum. Tók hún þá hjörtinn, en Hrólfr lagði hann á bak sér ok þótti mikils um vert fegrð hans. Bað nú hvárt vel fyrir öðru. Ferr hann nú heimleiðis, þar til hann fann Vilhjálm, ok fagnaði hann vel Hrólfi ok bað hann bera hjörtinn heim til borgarhliðs. Hrólfr gerði svá, en ekki segir hann Vilhjálmi, hversu hann hafi dýrinu nát. Kómu þeir til borgarinnar seint um kveldit, þá konungr var undir borð kominn.
Vilhjálmr mælti: «Nú skulum vit fara inn í höllina, en ek skal bera dýrit fyrir konunginn, en þú skalt sanna sögu mína, svá at konungr trúi því, er ek segi.»
Tók Vilhjálmr við dýrinu ok lét á bak sér ok viknaði í knésbótum, ok þó fekk hann borit dýrit inn í höllina fyrir konunginn ok kastaði niðr á gólfit.
Hann blés mjök mæðiliga ok mælti: «Nú þykkjumst ek kominn til ráðahagar við systur þína, ok er nú kominn hér hjörtrinn, ok munu þeir ekki margir bjóðast yðr til mága, er slíku geta orkat sem ek.»
Konungr segir: «Þat virðist mér í skapi, at eigi hafir þú hjörtinn unnit, ok vinna skaltu fleiri frægðarverkin, áðr þú fær hennar.»
«Eigi þurfið þér at misgruna mína frægð, því at afburð hefi ek flestum mönnum. Veit þat Hrólfr, sveinn minn, at fjarlægr var hann mér, þá ek tók hjörtinn.»
Hrólfr sagði: «Bæði er, at ek var Vilhjálmi gagnlauss, enda tók hann sér í engu at hlífa.»
Vilhjálmr segir: «Því vil ek einn til vinna, at ek vil einn taka verkkaupit, eða hvat vilið þér fleira fyrir mik leggja, því at ek er búinn til at vinna?»
Konungr segir: «Nú skaltu fara til Hreggviðar haugs ok sækja þangat vápn Hreggviðar konungs, ok er þat lítil mannraun.»
Vilhjálmr segir: «Nú vilið þér mik feigan, því at engi hefir sá aptr komit, er þangat hefir farit hér til.»
«Víst vil ek,» segir konungr, «at þú komir aptr, en sannendi eru þat, at engi hefir aptr komit, er ek hefi þangat sent. Er mér mikill aptrmundr at gripum þeim, er í hauginn fóru. Skal ok sá einn fá systur minnar, sem frægri er en aðrir menn.»
Vilhjálmr segir: «Gera mun ek þetta, því at mér þykkir þetta þrautlaust, at ræna dauða menn ok vinna þat til meyjar.»
Gekk Vilhjálmr nú til sætis síns, ok skildu at svá mæltu.
Eptir fá daga var þat eina nótt, at Hrólfr tók á fótum Vilhjálms ok mælti: «Mál er at vinna til meyjarinnar ok fara til haugsins.»
Vilhjálmr stóð upp skjótt, ok var Hrólfr þá klæddr ok kominn í Véfreyjunaut ok hafði spjótit Atlanaut, en Vilhjálmr alvæpni. Hann reið, en Hrólfr gekk fyrir hesti hans. Fóru þeir svá, þar til skógr varð fyrir þeim ok einn forntroðinn götustígr. En er þeir höfðu skammt farit, þá laust veðr móti þeim svá mikit með fjúki ok frosti, at Vilhjálmr fekk eigi á baki setit. Leiddi Hrólfr þá hestinn, en Vilhjálmr gekk eptir um stund, þar til at hríðin tók svá at gerast sterk, at hestrinn fekk ekki gengit, ok dró Hrólfr hann flatan eptir sér, en studdi sik við spjótit. Varð honum þá litit aptr ok sá, at Vilhjálmr var horfin, en hestrinn löngu dauðr. Skildi hann þar við hestinn, en gekk fram á leiðina. Hríðin var svá sterk, at eikrnar brotnuðu af stofnunum ok kómu hvar fjarri niðr. Fekk Hrólfr þar af optliga stór högg, svá at þat hefði bana unnit flestum mönnum, þar með eldingar ok reiðarþrumur, svá at hann hugði þat sinn bana orðit hafa, ef eigi hefði kápan hlíft honum. Var svá alla nóttina framan til dags. Í móti degi varp mikilli fýlu móti honum, at hann hefði kafnat, ef kápugríman hefði eigi hlíft honum. Þat þóttist Hrólfr skilja, at hríðin mundi hafa drepit sendimenn konungs ok þetta mundi gerningahríð vera. Þóttist hann ok aldri í þvílíka raun komit hafa. En er mjök var ljóst af degi, þá tók upp hríðina ok gerði logn. Hvarf þá burt fýlan. Sá Hrólfr þá haug mikinn sem fjall ok hár stauragarðr um kring. Hann tók hendinni um einn staurinn ok varpar sér inn yfir, gekk síðan upp á hauginn, ok sýndist honum hann mjök torvelligr at rjúfa.
En er hann litast um, sér hann mann einn norðan undir hauginum stóran vexti með konungs skrúða. Hrólfr gekk til hans ok kvaddi hann konungs kveðju ok spyrr hann at nafni.
Hann segir: «Ek er Hreggviðr, ok ek byggi haug þenna með köppum mínum, ok ertu hér velkominn, en þat skaltu vita, Hrólfr, at ek veld eigi hríðum þessum ok fýlum eða öðrum undrum, ok eigi hefi ek menn drepit. Valda þeir þessu öllu Sörkvir ok Grímr ægir, ok þeir hafa valdit lífláti konungsmanna, en þó brestr þeim stundum vísdómrinn, þá er þeim liggr mest við, ok ef þeir vissi, at þú værir hér, þá vildi þeir þik feigan. Ek fór í svölulíki til Þorgnýs jarls með hár Ingigerðar, dóttur minnar, því at ek vissi, at þú mundir eptir leita af jarlsmönnum ok þú einn vart maðr til at frelsa hana, ef lukkan fylgdi. Ann ek þér bezt hennar at njóta, ef þú vilt ríða burt við Sörkvi, því at þik vantar hvárki hug né hreysti, en þat hefir Grímr ægir játat honum, at engi skyldi hann yfirvinna nema sá, er hefði herklæði mín. Er því haugrinn óvinnanligr gerr, ok því eru torfærur til hans, at hann hugði, at engi skyldi herklæðunum ná mega. Nú skal ek fá þér alla þá hluti ór haugnum, er þú vilt hafa. Ek vil fá þér tvenn herklæði ok hvár öðrum lík, utan at kostum eru þau ólík. Þau skaltu fá konungi, er verri eru, en önnur skaltu ekki sjá láta, fyrr en þú þarft við at hafa, ok á sverðinu skaltu mikla vandvirkt hafa, því at fásét er annat slíkt. Ingigerðr, dóttir mín, geymir öll burtreiðarvápn mín ok hestinn Dúlcifal, sem ólíkr er flestum öðrum fyrir margra hluta sakir. Honum skaltu ríða, þá þú átt við Sörkvi, ok er þér sigrinn víss, ef hann lætr takast. Burtstöngin ok skjöldrinn munu ok halda sinni náttúru. Vilhjálmi skaltu ok ekki trúa, þaðan af þú ert ór hans þjónustu, því at hann svíkr þik, ef hann getr. Muntu halda vilja eiða þína, en betr er hann af dögum ráðinn fyrr en síðar, því at hann mun þik hættan hafa.»
Eptir þat fekk Hreggviðr Hrólfi gripuna ok vápnin ok síðast menit af hálsi sér.
Þá mælti Hreggviðr: «Þat hefir mér skapat verit, at ek skal mega fara þrjá tíma ór haugi mínum, ok þarf eigi aptr at byrgjast utan í síðasta sinn. Nú mun þér ekki sveigra verða, er þú ferr heim aptr. Nú far þú vel, ok gangi þér allt eptir vild ok vilja, en ef þú kemr aptr í Garðaríki, þá vitja mín, ef þú þarft lítils við.»
Hvarf Hreggviðr nú inn í hauginn, en Hrólfr tók gripuna ok varðveitti, fór síðan frá haugnum aptr ina sömu leið ok varð nú við engi undr varr. Ok er hann kom ór skóginum, kom Vilhjálmr þá móti honum. Hafði hann skriðit undir viðarrætr ok legit þar um alla hríðina. Fekk hann varla talat fyrir kulda.
Flaðraði hann þá mjök at Hrólfi ok mælti: «Aldri þykki mér ofsögum mega segja af þinni frægð ok giftu þeiri, er okkr fylgir, þar sem nú er brotinn haugrinn ok sótt gull ok dýrgripir. Sé ek nú þat, at okkr má engi hlutr fyrir standa, en þó var þetta mikit veðr, svá at varla gat ek stýrt mér. Þykkist ek nú kominn til ráðahags við systur konungs. Skaltu nú fá mér gripuna ok vápnin, því at ek vil sjálfr afhenda þá konungi.»
Hrólfr mælti: «Lítit viltu vinna til frægðarinnar, ok illa muntu mér launa, þó at ek leggi líf mitt í hættu fyrir þik. Tak nú við gripunum ok fær konungi, en ek mun halda öll mín orð við þik ok sanna sögu þína, þóttu sért ómakligr.»
Hrólfr hafði fólgit hin vápnin í skóginum, ok sá Vilhjálmr ekki þau.
Fóru þeir nú leið sína, til þess er þeir hittu konunginn. Sat hann undir drykkjuborðum at kveldmáltíð. Vilhjálmr kvaddi konunginn ok lét mjök mæðiliga. Allir menn í höllinni urðu ókveða við þeira aptrkvámu.
Vilhjálmr mælti: «Víst trúi ek varla, at meiri þraut vera muni með öllu saman, því at Hreggviðr er it mesta tröllmenni sakir sinnar fjölkynngi, en haugrinn torsóttligr at brjóta. Hefi ek átt við Hreggvið konung í alla nótt. Kom ek þar í mikla mannraun, áðr ek náði herklæðunum.»
Tók hann þá sverðit ok menit, lagði á borð fyrir konunginn. Þá mælti konungr: «Sóttir eru víst gripirnir, ok þykki mér nú allir verri en fyrr, utan menit, þat er óspillt, en þat hygg ek, at Hrólfr hafi sótt en eigi þú.»
Hrólfr segir: «Þat segi ek yðr, at ek fór eigi í hauginn, ok megið þér þat til líkenda ráða, at eigi mundi ek móti mæla at fá slíkar sæmdir eða aðrar, ef ek ætti þess kost.»
Vilhjálmr mælti: «Undrar mik þat, herra, at þér grunið sögu mína eða frægð ok hreysti minnar karlmennsku. Má hér skjótt raun til gera, at vit Hrólfr reynum með okkr, ok mun hann mér fjarlægr standa, því at þat er fyrst, at hann þorir eigi mannsblóð at sjá, ok þá ek fór í Hreggviðar haug, skyldi hann festi haldit hafa, ok þá hann heyrði dunur ok stór högg í hauginn, varð hann svá hræddr, at hann rann frá festinni. Var þat eitt þá mín hjálp, at ek hafði borit festarendann um stóran stein, ok las ek mik upp ór hauginum með handafli.»
Konungr svarar: «Vel trúi ek, Hrólfr, orðum hans, en eigi mundi gripirnir hér komnir, ef þeir hefði eigi í hauginn sóttir verit.»
Lætr nú konungr geyma vápnin mjök vandliga ok hugði, at eigi skyldi Sörkvi at meini verða.
Svá er sagt, at eina nótt hvarf hjörtrinn burt, svá at þeir urðu eigi varir við, er geyma skyldu. Þótti konungi þat mestr skaði. Var hans leitat nær ok fjarri, fannst hann eigi. Þóttist Hrólfr vita, at álfkonan mundi hafa sótt hann. Vilhjálmr lét nú vel yfir sér ok gekk jafnan til tals við konungssystur, ok fóru vel ræður með þeim. Sparði hann ekki at skjala margt af sér um alla hluti. Leið nú svá vetrinn fram um jól, at ekki bar til tíðenda.
Menelaus er konungr nefndr. Hann réð fyrir Tattararíki. Hann var ríkr konungr ok mikill fyrir sér. Tattararíki er eitt kallat mest ok gullauðgast í Austrríki. Þar eru menn stórir ok sterkir ok harðir til bardaga. Undir Menelaus konung lágu margir konungar ok mikils háttar menn.
Svá er sagt, at milli Garðaríkis ok Tattararíkis liggr ey ein, er Heðinsey heitir. Hún er eitt jarlsríki. Þat er fróðra manna sögn, at Heðinn konungr Hjarrandason tæki fyrst land við þá ey, er hann sigldi til Danmerkr af Indíalandi, ok þaðan tók eyin af honum nafn síðan. Um þessa ey stríddi jafnan Tattarakonungr ok Garðakonungr, ok þó lá hún undir Tattarakrúnu. Eirekr konungr hafði herjat um ey þessa, áðr hann kom í Garðaríki, ok gert þar mikit hervirki.
Menelaus konungr hafði sett þann mann yfir eyna, er Sóti hét. Hann var þar ættaðr at móðurkyni, en föðurkyni í Hólmgarðaríki. Sóti var þá eigi í landi, er Eirekr konungr kom þar. Hann var it mesta tröllmenni fyrir sakir afls ok vaxtar. Yfirlitr hans var eptir nafni hans. Hann herjaði víða ok hafði jafnan sigr. Sóti átti fóstru gamla ok fjölkunniga. Hún hafði gert honum laug þá, er hann bitu eigi járn síðan. Gekk hann því hlífarlauss í orrostum. Hún hafði ok sagt honum, at á þessu hausti væri honum vænst til hefnda við Eirek konung ok nú væri engir kappar hans heima í landinu. En er Sóti vissi þat, fór hann til Menelauss konungs ok fekk mikinn styrk af honum, helt síðan til Garðaríkis. Hann hafði margar þúsundir hermanna. Sá maðr var með Sóta, er Norðri hét. Hann var mikill ok sterkr ok bar jafnan merki hans ok var inn mesti kappi.
En er Eirekr konungr frétti, at Sóti var við land kominn með mikinn her, lætr hann herör upp skera á alla vega frá sér ok bauð til sín koma hverjum, er mætti, ok safnaðist til hans mikit fjölmenni.
Eirekr konungr kallaði Vilhjálm til sín ok mælti: «Nú hefir þú unnit tvá hluti, er ek hefi fyrir þik lagt, ok veit ek eigi, hvárt þú hefir þat gert. Nú skaltu vinna inn þriðja hlut, svá at ek sé nær staddr, at drepa Sóta berserk. Mun ek þá eigi í móti mæla, at þú eigir systur mína, ef þú vinnr þetta vel af hendi. Skal ek þá halda allan skildaga við þik, sem vit höfum áðr talat.»
Vilhjálmr segir: «Þess er ek búinn, at ganga í móti Sóta. Þykki mér nú gott, at þér megið nú sjá, hverr afreksmaðr ek er. Ok skuluð þér velja mér öll in beztu vápn ok sterkasta hest, sem þér eigið, því at ek mun mjök reyna hans, áðr þessi orrosta lýkst.»
Var svá gert sem Vilhjálmr bað. Hrólfr fór með honum ok gekk eptir vanda sínum. Fór konungr með herinn, til þess er hann fann Sóta. Váru þar sléttir vellir ok þykkr skógr öðrum megin. Bjuggust nú hvárirtveggju til orrostu, ok var þar mikill herr saman kominn. Var þar lúðragangr mikill, ok sigu saman fylkingar, ok æptu hvárrtveggi heróp.
Eirekr konungr var þá í miðju brjósti fylkingar sinnar ok gekk þar vel fram í öndverðri orrostunni. Sóti fylkti ok móti honum. Varð þar in harðasta orrosta, ok gengu hvárirtveggju vel fram. En þegar orrostan tókst, reið Vilhjálmr út í skóginn í rjóðr eitt.
Hrólfr mælti: «Nú er þér, Vilhjálmr, at ríða fram ok vinna til meyjarinnar ok drepa Sóta.»
Vilhjálmr segir: «Verði mér þat til konu ok ríkis, sem auðit verðr, en þat vinn ek til engra hluta at voga mínu lífi í slíka orrostu, eða hvat skal mér jungfrú eða ríki, ef ek missi lífit? Er þér miklu nær at frelsa mik ór ánauð ok þrældómi. Tak nú vápn mín ok hest, ríð fram ok drep Sóta, ella muntu mér þjóna verða um þína daga.»
Hrólfr tók þá hestinn ok vápnin Vilhjálms ok reið til bardagans. Orrostan var mjök mannskæð ok hallaðist mjök á Eirek konung, því at þeir Tattararnir gengu hart fram. Sóti ok Norðri ruddust um fast, ok hrökk undan allt. Sóti hafði atgeir at vega með ok gerði ýmist hann hjó eða lagði. Norðri hafði sverð gott, ok gekk hart fram. Eirekr konungr hafði sótt með miklu kappi í miðjan her Sóta, þar til er Norðri kom móti honum ok margir Tattarar. Þeir sóttu fast at konungi. Fell þá mjök lið hans, svá at hann var nauðliga staddr milli sinna óvina. Hrólfr reið nú fram með vápnum Vilhjálms svá hart, at fylking Sóta hrökk fyrir honum, hjó ok lagði til beggja handa ok felldi margan mann, þar til hann kom móti Eireki konungi. Hrólfr drap þar meir en þrjá tugi manna.
En er Sóti sér þat, eirir honum stórilla ok sneri þangat, sem Hrólfr var, ok lagði til hans með atgeirnum. Hann kom skildi fyrir sik ok lagði í móti fyrir brjóst Sóta, ok beit ekki á, en brotnaði spjótit í falnum. Sóti hjó tveim höndum til Hrólfs. Höggit kom á miðjan skjöldinn, ok þar í sundr, ok hestinn fyrir framan bóguna, svá at í jörðu nam staðar. Var Hrólfr þá á fæti mjök móðr, því at hann hafði ákafliga barizt áðr um daginn. Eirekr konungr barðist við Norðra. Var þeira atgangr harðr. Hrólfr hjó þá höfuð af hesti Sóta. Váru þeir þá bádir gangandi. Sóti hjó til Hrólfs, en hann veik sér undan, ok sökk atgeirrinn í jörðina allt upp at höndum honum. Hrólfr hjó með báðum höndum á öxl Sóta, svá at sverðit gekk sundr fyrir framan hjöltin. Hrólfr varð reiðr mjök ok hljóp at Sóta ok setti gaddhjaltit í höfuð honum, svá at stóð í heilanum, en við því gat hann eigi gert. Fell Sóti þar til jarðar ok var þegar dauðr. Eirekr konungr hafði þá drepit Norðra. Brast þá flótti í liði Tattara, ok rann hverr til sem mest mátti. Eirekr konungr rak flóttann ok hans menn ok drápu hvern, er þeir náðu. Fengu þeir þar mikit herfang í gulli ok silfri, vápnum, klæðum ok öðrum dýrgripum.
Hrólfr vildi eigi reka flóttann. Tók hann sér hest ok hljóp á bak ok reið út í skóginn til Vilhjálms ok segir honum, hversu farit hafi. Bað Hrólfr hann taka hest þenna ok vápn sín, — «lát nú at öllu hraustliga ok flýt nú brullaupsgerðinni.»
Vilhjálmr mælti: «Vel höfum vit fram gengit, ok er mikils vert um ráð mín ok vitsmuni, hversu mikit ek get til leiðar komit, ok mun ek frægðarmaðr verða.»
Hrólfr brosti at orðum hans ok sagði, at honum þótti hann lítit gott vinna til frægðarinnar. Vilhjálmr stígr nú á hestinn ok ríðr með öllum sínum herklæðum til Gyðu, konungs systur, ok segir mikit af sinni framgöngu ok hreystiverkum. Eirekr konungr var þá heim kominn ok genginn til drykkju í höll sína.
Vilhjálmr gekk fyrir konung ok kvaddi hann ok mælti: «Nærri var yðr nú farit í dag, herra, áðr ek hjálpaði yðr. Þurfi þér nú eigi at geta til, hverr ek er eða hvat ek fæ gert, því at mér er ekki ómáttugt.»
Konungr segir: «Þat hygg ek, Vilhjálmr, at þín væri vápnin ok herklæðin, en Hrólfs hendrnar.»
Hrólfr segir: «Þat hygg ek, at gjarna vildi ek eiga systur þína ok mega kenna mér at réttu hreystiverk Vilhjálms, en þat kemr mér skammt fram at ljúga þeim sæmdum á mik, er ek vinn ekki til ok ek er eigi til borinn.»
Vilhjálmr mælti: «Undarligt mun þat þykkja, herra, þeim mönnum, sem til spyrja, at þér vilið mína frægð ok hreystiverk fordjarfa, eða þykkir yðr meiri sæmdarauki, at einn drengr af kotkarlaætt hafi unnit þetta ok eignist systur yðra, slíkr sem Hrólfr er, því at ósýniligr mun hann þykkja til góðs höfðingja, fólki at ráða eða fremd at vinna? En ek er jarl at nafnbót ok jarls sonr, kominn af sjálfri konungaættinni, fríðr ásýndar ok fullhugi inn mesti ok at öllum hlutum ágætr, þat er tígnum mönnum berr at hafa. Nú ef þér vilið eigi festar eða brullaupsgerð fram láta eptir skildögum, skal ek í burtu verða ok bera þinn vanheiðr á hvert land, at þér hafið níðzt á mér ok rofit orð yðar ok trú. Var þat talat í mínu landi, at hver konungsdóttir væri fullsæmd af mínu gjaforði.»
Eirekr konungr mælti: «Eigi skal þat fréttast, at ek níðist á þér, ok mun ek halda allan minn skildaga, en þat undra ek, at Hrólfr gengr aldri ór hug mér, um meðferð ok athæfi ykkart, því at eigi þykki mér þat at tilskipuðu vera.»
Skildu þeir nú talit, en konungr lét nú við brullaupi búast, ok var þar sótt veizla virðulig. At þeiri veizlu gekk Vilhjálmr at eiga Gyðu, systur Eireks konungs, ok hafði hún þar engi mótmæli. Fekk Vilhjálmr þá marga menn til þjónustu, ok lét hann nú mikit yfir sér.
Þat var einn morgun snemma, at Hrólfr gekk í skemmu þá, er Vilhjálmr svaf í, gekk at sænginni ok mælti: «Nú er svá komit, Vilhjálmr, at þú ert orðinn konungs mágr, en ek hefi þjónat þér allan tíma. Segi ek þér nú upp mína þjónustu ok lausan allan okkarn skilmála. Máttu nú vel láta líka þér, at vit skiljum svá búnir. Virði ek meir til þess drengskap minn en þína tilgerð.»
Gekk Hrólfr síðan burt, en Vilhjálmr varð mjök hvimsa við. Gyða spyrr, hví Hrólfr færi burt svá skjótt eða fyrir hverja sök hann færi þvílíkum orðum um.
Vilhjálmr segir: «Þat er hans náttúra, at hann vill hvergi vera í sama stað meira en mánuð eða tvá, ef hann réði, en ek hefi lengi haldit honum hræddum. Nú er þat til þrautar, at sá hefir verr, er hans þjónustu hefir, því at honum er allt illa gefit. Er hann bæði þjófr ok illmenni, en eigi veit ek, hvárt ek nenni at láta drepa hann hér í ókunnu landi, en þó mun hann skjótt birta, hverr maðr hann er, ok mun hann þeim illa launa, er bezt gerir til hans.»
Skildu þau nú talit. Leið veizlan vel fram.
Svá er sagt, at lið þat, er undan komst af her Sóta, sigldi heim í Tattararíki, ok höfðu fengit mikinn mannskaða. Þótti Menelaus konungi þeira ferð ill orðin, ok varð svá búit at vera.
Snemma um várit kómu þeir Sörkvir ok Brynjólfr af Jötunheimum ok færðu Eireki konungi marga fáséna gripi. Höfðu þeir Grímr átt margar orrostur ok fengit jafnan sigr. Hrólfr var með konungs hirð, ok var fátt með þeim öllum Sörkvi, Brynjólfi ok Vilhjálmi. En vel kom Hrólfr sér við sessunaut sinn, því at hann gaf jafnan silfr á báðar hendr, en engum gerði hann gott, meðan hann var hjá Vilhjálmi. Sá var nú inn þriði vetr, er konungsdóttir átti at fá mann til burtreiðar við Sörkvi, ok hugsaði Eirekr konungr nú til sín ok þótti sem konungsdóttir mundi engan mann fá.
Litlu síðar kómu sendimenn konungsdóttur til Eireks konungs með þeim erendum, at hún beiddi, at hann léti þing stefna fjölmennt mjök, ok á því þingi vildi hún kjósa mann til burtreiðar við Sörkvi, en ef hún fengi engan þann, er til þess vildi verða, þá vill hún ganga með konungi, eptir því sem fyrr váru skildagar ok sættir þeira í milli. Við þeiri orðsending varð konungur mjök léttbrýnn ok þótti nú jungfrúin sér í hendi. Lét hann nú þing kveða ok boða þangat múg ok margmenni af borgum ok kastölum ok ór nálægum heruðum, svá ok it sama konungsdóttir af sínu ríki bauð til sín mannvali því, er röskvast var innanlands. Kom þar ok margr óboðinn, því at mörgum var forvitni á, hversu til mundi ganga. Váru allir landsmenn hugsjúkir fyrir hennar hönd.
Þingit var sett skammt frá kastala Ingigerðar konungsdóttur. Eirekr konungr kom til þingsins með miklu fjölmenni. Var þar með honum Sörkvir ok Brynjólfr ok Vilhjálmr, mágr hans, ok létu allir mikit yfir sér. Hrólfr var ok þar í för ok hafði með sér vápnin Hreggviðarnaut, ok þótti lítils um hann vert. Var þar nú saman komit mikit fjölmenni. Svá var skipat mönnum á þinginu, at raðir váru settar í hringa ok eitt hlið á, er ganga mátti í milli. Vilhjálmr sat it næsta konunginum, þá Sörkvir ok Brynjólfr út í frá, en aðrir vildarmenn sátu sér. Hrólfr sat utarliga í yzta hringnum ok mjök lágt.
At svá skipuðu gengr Ingigerðr konungsdóttir á þingit svá fögr ok lystilig, at eigi mátti ofsögum segja af hennar vænleik. Horfðu allir menn á hana nema Hrólfr. Hann leit eigi til hennar ok dró niðr höttinn fyrir andlitit. Konungsdóttir gekk fyrir hvern mann ok leit í augu þeim. Gekk hún svá annan hring ofan, en annan fram. At lyktum kom hún þar, er Hrólfr sat, ok þreif í hönd honum, en hann sat sem áðr.
Hún hnykkir þá upp kápuhettinum ok mælti: «Eigi er hér gott val á mönnum, en þenna kýs ek til burtreiðar fyrir mik móti Sörkvi, ok skal sjá maðr með mér fara, ef hann vill.»
Hrólfr segir: «Allheimskliga kýss þú, því at ek kann eigi at ríða einn saman, svá at ek falli eigi ofan. Er ek ok hræddr, þegar menn ýglast á mik.»
Konungsdóttir segir: «Aldri sá ek þik fyrr, en þó skaltu eigi undan ganga, ef ek má ráða.»
Eirekr konungr mælti: «Þat hugða ek, jungfrú, at þér skylduð mann kjósa innlenzkan, en eigi ór öðrum ríkjum. Er Hrólfr sveinn Vilhjálms ok minn mann. Skal hann því frjáls af þessu.»
Hrólfr segir: «Einkis manns sveinn er ek hér í landi. Skal ek ok at vísu veita konungsdóttur ina fyrstu bæn, er hún biðr, ef hún þykkist nokkut frjálsari eptir en áðr.»
Stendr Hrólfr upp síðan ok gengr með konungsdóttur ok allir hennar menn heim í kastalann. Setr hún Hrólf í hásæti ok veitir honum allan prís ok gleði.
Eirekr konungr fór í annan kastala af þinginu ok var mjök ókátr. Flestir menn undruðust, at konungsdóttir kjöri þenna mann, er ósigrstrangligastr var. Iðraðist konungr mjök, er hann hafði játat þessu konungsdóttur, ok bað Sörkvi nú duga eptir megni ok spara engi sín konstr, er hann mætti frammi hafa, — «hefir mér jafnan sagt þungt hugr um þenna mann. Skaltu nú ok vel geyma herklæðin Hreggviðarnauta, at eigi megi oss þat meina.»
Hrólfr var nú í kastalanum hjá konungsdóttur í góðum fagnaði, ok segir hann henni sitt erendi jarlsins vegna, en hún segist þat gerla áðr vita mundu ok því ráða, — «at ek fara með þér burt heðan, en þú þætti mér makligastr mín at njóta, ef þú frelsaðir mik af óvina valdi.» Skildu þau at svá mæltu.
Um morgun var Hrólfr snemma á fótum ok fór í herklæðin Hreggviðarnauta, en gyrði sik með sverðinu góða. Konungsdóttir fekk honum burtstöngina ok skjöldinn, er faðir hennar hafði átt. Bað hún hann þá til ganga ok taka hestinn Dúlcifal. Var hann þá rekinn í sterkar grindr með mörgum hrossum. Beit hann ok barði ok drap mörg hrossin. Hrólfr gekk at grindunum ok drap stönginni á skjöldinn. Dúlcifal gekk at Hrólfi, en svá söng í stönginni ok skildinum, at öllum þótti undr í, er hjá váru. Hrólfr tók nú hestinn ok lagði á söðulinn ok hljóp upp fimliga með öllum sínum herklæðum, en Dúlcifal sprang af stað ok stökk út yfir grindrnar, svá at hann kom hvergi nærri, ok síðan fram á völlinn. Nú var Sörkvir ok kominn til leikvallar ok konungr með honum, Vilhjálmr ok Brynjólfr ok mikill múgr manns.
Skikkar nú hvárr sinni burtstöng til lags, ok ríðr hvárr móti öðrum sem hestarnir kunna harðast. Leggr þá hvárr til annars með miklu afli. Spjót Sörkvis kom í skjöld Hrólfs ok renndi út af, en Hrólfr stakk hjálminum af Sörkvi. Átti hann þá þriðjung skeiðs eptir, er Hrólfr var af. Dúlcifal vill eigi staðar gefa ok snýr aptr í móti, ok hefir Sörkvir eigi af riðit fjórðung, áðr en þeir mætast. Leggr enn hvárr til annars, ok fór sem fyrr, at Sörkvir vann ekki á, en hann missti skjöldinn. Þeir ríða þá at í þriðja sinn. Ferr þá Dúlcifal sem fugl flygi, þar til þeir mættust. Hrólfr leggr til Sörkvis, svá at festi í brynjunni, ok vegr hann upp ór söðlinum ok hleypir með hann um völlinn, þar til hann steypir honum at höfðinu í einn fúlan pytt, svá at Sörkvir gekk ór hálsliðnum. Stóð þá Dúlcifal kyrr, sem hann væri grafinn niðr. Varð nú konungsdóttir mjök fegin ok allr landslýðr.
En er Eirekr konungr sér þetta, verðr hann ákafliga reiðr ok bað alla sína menn slá hring um Hrólf ok drepa hann sem skjótast ok kvað hann síðar verr gera mundu, ef hann yrði nú lauss. Var nú svá gert sem konungrinn mælti, at sótt var at Hrólfi öllum megin. En er Dúlcifal sér þat, ríss hann upp örðugr ok lamdi með framfótunum ok beit með tönnunum marga menn til bana. Augu hans sýndust sem blóðsegar, en eldr þótti brenna ór nösum honum ok munni. Fór hann svá hlaupandi, at hann braut menn undir sik. Hrólfr sat ok eigi kyrr á baki. Reyndi hann nú sverðit Hreggviðarnaut. Hann hjó ok lagði til beggja handa bæði menn ok hesta. Var hverjum víss dauðinn, er fyrir honum varð. Stökk nú allt undan. Hrólfr reið þar at, er konungr var fyrir, en hann hafði á hlaupi undan. Drap Hrólfr þá meir en hundrað manna, áðr hann komst á skóg, ok var móðr, en ekki sárr. Þóttist nú Eirekr konungr hafa fengit mikinn mannskaða ok fór heim í kastala sinn um kveldit mjök óglaðr.
Þetta sama kveld gerði konungsdóttir sik blíða við menn sína ok veitti þeim kappsamliga. Hún gerði allar sínar skemmumeyjar svá drukknar, at þær fellu sofnar niðr, en er skammt var af nótt, kom Hrólfr í kastalann ok hitti konungsdóttur ok bað hana búna með sér at fara. Hún segir sér þá ekki at vanbúnu. Hrólfr hafði með sér tvá kistla stóra, ok váru í dýrgripir konungsdóttur. Stíga þau síðan á Dúlcifal ok riðu leið sína. Eigi er þat greint, hvar þau fara eða hversu lengi þau váru á leiðinni, en meir fóru þau um nætr en um daga.
Nú er at segja frá Eireki konungi, at hann vaknar um morguninn ok bað menn herklæðast ok leita eptir Hrólfi. Var nú svá gert, ok leituðu hans þrjá daga ok fundu hann eigi. Lét konungr þá leita til kastalans konungsdóttur, ok var hún þaðan í burtu, svá at engi maðr vissi, hvat af henni var orðit. Fekk nú konunginum mikils ótta allt saman, ok var mjök reiðr.
Hann mælti til Vilhjálms: «Þat sé ek, at þú hefir logit allt at mér, bæði frá þér ok Hrólfi. Má nú sjá, at hann er allr annarr maðr en þú hefir sagt. Sé ek, at Hrólfr hefir í hauginn farit, en eigi þú. Hefir hann fengit in góðu herklæðin, en ek þau, er engu eru nýt. Mátti þat á honum sjá, at hann var stórra manna, en þú ert dáðlauss svikari, ragr í hverja taug. Hefir þú vitat alla hans fyrirætlan ok þorat eigi at segja mér. Hygg ek þik at heldr eiga ríki eða aðra góða hluti, at ek ætla þik þrælborinn þorpara í allar ættir. Værir þú makligr, at ek léti hengja þik á gálga fyrir þat fals ok svik, er þú hefir mér gert ok minni systur, ok mun sá dauði fyrir þér liggja, þó at hann komi nú eigi fram.»
Við þessi orð konungsins varð Vilhjálmr hræddr mjök ok mælti: «Ek skal þat enn skjótt birta, hverr maðr ek er. Stíg ek á stokk ok strengi ek þess heit, at ek skal eigi fyrr koma í sæng hjá Gyðu, systur þinni, fyrr en ek hefi Hrólf af lífi tekit ok fært yðr höfuð hans ok jungfrúna. Skal ek hér einkis manns styrk til hafa né fylgi.»
Tók nú Vilhjálmr vápn sín ok hest ok reið burt sem hvatligast ok eptir Hrólfi, en Eirekr konungr sat eptir í Garðaríki, ok þótti nú illa at fara.
Nú víkr sögunni aptr í Danmörk til Þorgnýs jarls ok hans manna, ok á því sama hausti, er Hrólfr fór til Garðaríkis, fór jarl um ríki sitt at veizlum, sem siðr hans var til.
Einn dag gekk maðr ókunnigr fyrir jarlinn ok nefndist Möndull Pattason ok sagðist farit hafa víða um útlönd ok lézt frá mörgu segja kunna ok mikla frægð unnit hafa. Hann var lágr á vöxt ok mjök riðvaxinn, fríðr at yfirlitum; utaneygðr var hann mjök. Jarl tók vel við þessum manni ok bað hann með sér dveljast. Þat þekktist hann. Skemmti hann jarlinum optliga ok sagði frá mörgu fróðliga. Þar kom, at jarlinn tók hann í mikla kærleika, at hann kallaði hann at hverju máli, ok var Möndull á tali við hann nætr ok daga, svá at jarl gleymdi þar fyrir sinni ríkisstjórn.
Einn tíma sem optar er Björn ráðgjafi fyrir Þorgný jarli ok ávítaði hann fyrir þat, er hann gerði ókunnigan mann sinn tryggðamann, ok þat tal tæki svá ór hófi at ganga, at hann gái eigi síns ríkis þar fyrir. Jarlinn reiðist orðum Bjarnar ok sagðist gera mundu sem hann hafði þenkt, hvat er Björn sagði. Möndull heyrir orð Bjarnar ok gaf sér ekki at. Björn talaði hér um enn mörgum orðum sannliga ok gekk burt síðan.
Björn átti hús í borginni nær jarls herbergi, en annan garð utan borgar, sem fyrr var sagt. Einn dag kom Möndull svá í herbergi Bjarnar, at hann var eigi heima ok engi maðr annarr nema Ingibjörg, kona hans. Hann lék við hana mjök blíðliga, en hún tók því vel. Þar kom, at hann leitaði við hana samfara ok fór þar um mörgum fögrum orðum. Hann bauð henni af sér at þiggja marga góða gripi, en lastaði Björn í hverju orði ok kvað hann ekki at manni vera. Ingibjörg reiddist þessu mjök ok svaraði honum hæðiliga ok sagðist aldri með honum ganga skyldu. Möndull tók &thor