Barlaams ok Josaphats saga

1. At lokenne pinsl vars heira lesu Crist oc liðnum hans haleita dauða oc eptir hans dyrlega uppstigntng. er hann birtti sik sinum ælskandum astvinum (sannan guð) oc sannan mann. oc með þui at hann þolde dauða firir ollu mannkyni. sva komo oc hans hin blæzaðu boðorð viða um verolddena. oc þvi kusu marger af hins hælga anda bending fullkomlega heiminum at hafna oc firirlata hegomlega heimsku heimsins. Skildduzt við verolddena allzkostar oc fra frændom oc fe. fra hegomlegom auð oc sælo þessa liðannda lifs. foro sumir i œyðrimarkker sumir til reinlifra klaustra. aðrer at predica retta tru ser oc aðrum til hialppar. aðrer (til) ymissrar guðs. þionastu sva sem heilagr annde gaf þeim sinn vilia með ymsum hattom at skilia. A þessom dagum er guð lysti heiminn með liose himneskrar dyrðar. kom til Indialanndz frægð oc fagnaðr þessa blæzaðra boðorða. Oc þo at su þioð se miok fiarre vpphave þessa guðs boðorða ac giava. þa toko þo marger i þvi lanndde við guðs tru oc stnerozt til truar fra viru. guð at gofga oc lesum Crist hans hinn hælga sun oc hinn sæla.

2. A þeim tima reð sa konongr firir Indialandde er het Avennir at nafne. mykyll oc mattogr at viti oc vallde. rikr at ollum veralldlegom [auðœvom] gulli oc silfri oc goðom klæðom. rikum stein[um ymissra] kraptta. Hann atte allaskonar gessimar [dyrlegar oc] gnogar með margfallegom hagleik sm[iðaðar oc] sem samde hans kononglegre tign eptir [hans matt oc] vallde gorvar. Hans rað oc riki st[yrktu marger] kurteisir konongar. er undir hans [vallde varo]. með trulego trausti af ymsum sk[attlanndum til] hans valldz oc rikis lutande. Honom þio[naðu marger] hertogar fullkomner til fremdar oc [til fagna]ðar sins lavarðar. larllar hans aller ge[rðu i ollum] lutum eptir matt oc megni allt þat sem [honom var] mest til sœmdar oc framkœmdar. Barrunar oc riddarar sœmdo i ollum lutum sem þeir matto oc kunnu sinum herra til sœmdar at fremia. raðgiævar aller forsialer til konongs sœmda oc bunir til allzskonar hans sœmder at fremia. leto aller uspart er þeir komo a leið at fullgera hans sœmd eða soma. En ut af þesso allt landzfolkket þorðe engi hans boð at briota. sumir af ast oc goðvilia en sumir af ogn oc otta. engi villdi annat gera en þat sem hann vissi hans vilia til. En konongr sialfr var vitr maðr oc val mannaðr. mykyll at vexti. friðr at asyn með friðu andliti. stniallr maðr. forsiall i raðom. hœgr astuinum. milldr þeim allum er hans vilia gerðu. en allum þeim grimr oc þungr er imote stoðo hans vilia. En með skiotom orðom oc skommu male marga luti af honom at segia. oc (til) kononglegrar tignar at tala. þa var þat fatt til fremdar eða kononglegrar sœmdar er þesse konongr hefðe eigi nalega alla gnoga. En bæðe var at hann vissi val oc villdi sannlega. oc matte miok sua allt þat sem hann villdi. oc var af þesso ollu bæðe mykyll oc viðfrægr.

En af þui at konongrenn var harðorc rikr. mykyll oc mattogr. oc hafðe hann enn enga skilning hœyrtt þeirra luta er til salohialppar ero. af þui var sua allr hans vili til [veralldar] hegoma oc til þeirra luta fullkomenn stnem[ma. oc framlutr] til þess at hans hin mesta tign oc some mæ[tte frem]iazt oc fullgerazt sem mest. oc hans lof um [heiminn fræge]azt. eigi at eins af hegomlego livi nema [oc af vesa]legom atrunaðe falslegra oc flærð [samlegra skurguða] er ser mego enga sœmd. hel[ldr gera þau] ser oc ollum þeim er eigi hafna þeim [mykla skemd. Konongr] sœmde sin guð með ollu þui. er hann [matte þeim til s]oma. oc truði þat ser til sœmdar [verða. er] þeir er a trua gera ser eiliva skemd i. [Nu þo at konon]grenn þottezt fullkomenn [i ollum v]eralldlegom lutum þeim sem mannenn fysir þessa heims at hava. þa var þo honom sem ollum þeim sem i þesso livi ero. er æ þykkyr nokkot afatt. þuiat aller gofger menn styrkiazt oc af gleðiazt. er þeir sia arva þa er þeirra ætt oc riki mego með sœmd oc virðing styra oc stiorna. en sa einn lutr skortte hann er margum sinnum fek honom mykyllar hugsottar oc angrsamrar ahyggiu. en þat var at hann atte ekki barnn. þat er til arfs oc rikis stœðe eptir hans daga. en sa lutr er morgum goðom oc gofgum monnum mest til fagnaðar oc fremdar.

3. Nu þo at konongrenn være bæða rikr oc refsingasamr. hafnaðu þo marger hans boðe. þeir sem skilning hafðu fengit af guði oc hans hinum helga andda. er bæðe er skapare oc lausnare allz mannkyns. oc virðu litit veralldlegs konongs boð. er bæðe er haskasamilegt oc hegomlegt til lifs oc sælo. en rœkto þat sem heilagre kirkiu hœfðe oc hœyrði til eins oc eilifs guðs. gerðo allan sinn matt oc vilia stnuande upp a hans vilia oc miskunn. truande trulega. oc hugðu ser hversdaglega oc fystuzt til dauða þess er þa skylldi til eilifs fagnaðar leiða. þeir dyrkaðu guð eigi at eins með sialfra sinna sœmelego livi. nema boðaðu tru openberllega ollum þeim er þeirra orð oc rað villdu hœyra. ekki annat gerande nema þat sem þeir vissu sins skapara hæst lof oc vilia til. at hafna staðfastlega syndum. (synande) ollum openberllegan veg til eilifrar sælo er þui uilldu fylgia er lesus Cristr bauð. oc at (þeir) skylldu taka haleita ambun oc himneskan fagnað með feðr oc syni oc hinum hælga anndda oc guðs englom oc allre himneskre dyrð vttan endda. þeir birtta oc berllega til huerss heimilis þeir atto at vitia. er með þessarrar verallddar vilia liða af heiminum sua at þeir hava eigi aðr sanna kenning til fullz fagnaðar. annathuart at þiona guði i verolldenne trulega. eða skilia sik við hana með fullkomlegom vilia til einshuers reinlivis. En þeir er annan veg fara or heiminum. þa er þeirra vegr til þeirra pinsla. er alldrigi lykr ellde oc vsla. gratan oc gaulan at froste oc kulda. sott oc sorg af myrkrum oc meinlætom allzskonar vesallda með uendilego angre. Af þessarre heilagre fortalu stnerozt marger tigurleger konongs þionastumenn rikir oc mattoger fra heiminum oc kastaðu a bak ser allum heimsins hegoma. foro i klaustr til reinlifra manna samvistu.

Nu er konongrenn hœyrði at hans menn firirleto hann oc hans tru. þa varð hann akaflega reiðr oc sende iamskiott boð um alltt sitt riki. at hvar sem kristnir menn fynnizt. þa skylldi þeir skiott til hans fara oc til hans miskunnar. oc hans tru fullulega hallda. eða elligar þegar dœya. Hann fann til þess nyar veler. huerssu hann matte grimlegazt pina kristna menn. at þeir skylldu þa ollu at meir hans boðe oc vilia fylgia. Bræf sennde hann um alltt sitt riki til sinna, manna. ollum kristnum monnum til pinsla oc dauða. er eigi villdu skiott undir hans boðskap ganga. en allra hellzt til reinlifra munkka oc klaustramanna. þeim hinn grimasta oc hinn harðasta dauða dœmannde. þvi at honom virðizt sva sem þeir være þessa allz eggiannde. er honom þotte imote skape. Af þesso stnerozt marger vstaðfaster menn eptir hans vilia. En þeir er fastlega truðu a sannan guð. gengo diarflega oc openberllega oc birttu firir konongenom rettan veg sœmelegrar truar. þolddo glaðlega firir guðs saker allar pinslir oc hverskonar dauða. þeir oc sem þvi komo við sumir læynduzt undan. aðrer a skoga oc marger aðrer i fioll oc holor eða hella. eigi af þvi at (þeir) ræddezt veralldlegan dauða. nema helldr venntande guðs doms til kristinna manna lausnar oc frelsiss.

4. En nu meðan slik villuþoka blinndaðe þessa konongs augu. at hann rak alla oc rækte þa er sannum guði þionaðu. en þeirra hagr batnaðe af konongenom er mest oc verst færðo at krislnum monnum oc þeim gato gort haðolegazt oc grimlegastar pinslir oc dauða hugsat. einn af konongs þionastumonnum þeim er a þeim dagum varo. (er) var hinn kæraste at viti oc vaskleik oc goðom siðum verande. oc af þui ollu er hann matte sœmde konongenn. oc var hann virðr af ollum oc lovaðr af hirðbrœðrom sinum firir sakar kiærleiks oc felagskaps er hann gerði ollum þeim er hans felagar varo. nu sem hann hœyrði þetta hitt grima konongs boð. þa tok hann retta tru. oc veik hann ifra konongenom oc verolldenne oc stnerezt til œyðimarkka oc reinlifra munkka. sik þann veg gefannde með vakum oc fastum oc guðlegom fortalum oc allu þui er hann fann at hans salo mætte sem mest til guðs hylli leiða. En þegar sem konongrenn fra at hans einn hinn hœverskaste þionastumaðr oc einn af þeim er hann hugði at hans sœmd skylldi i alla staðe með matt oc kunnastu fullgera. hafðe skiotlega fra honom faret. þa varð hann akaflega reiðr ollum cristnum mannum. en um þa fram alla stnere hann sinum hug oc grimleik ollum mest til munkka.